حجتالاسلام خسروپناه: الگوی حکمرانی پساجنگ باید مبتنی بر شناخت جامعه باشد
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، حجتالاسلام والمسلمین «عبدالحسین خسروپناه» در نشست «الگوی حکمرانی پساجنگ» که امروز (دوشنبه) در پژوهشکده شورای نگهبان برگزار شد، با بیان اینکه حکمرانی را باید بهعنوان یک «فناوری نرم حل مسئله» از مرحله سیاستگذاری تا نظارت در نظر گرفت، طی سخنانی اظهار داشت: پیشنهاد من این است که برای حکمرانی، یک نظام مسائل تدوین شود و مسائل دارای اولویت و چالشبرانگیز شناسایی شوند تا سخنرانان و پژوهشگران نشستها بر اساس مسائل واقعی جامعه به ارائه راهکار بپردازند.
وی افزود: در این صورت نشستهای تخصصی از حالت کلی خارج شده و کاربردیتر خواهند شد؛ چراکه باید مشخص باشد برای هر مسئله چه راهحلی پیشنهاد میشود.
حجتالاسلام خسروپناه با اشاره به اینکه بسیاری از چالشهای امروز ایران ماهیتی جهانی دارند، گفت: گسست نسلی، برخی گرایشهای فرهنگی نوجوانان و جوانان و چالشهای اقتصادی صرفاً مسائل مختص ایران نیستند و کشورهای مختلف جهان نیز با مشکلات مشابه مواجه هستند، اما نحوه بازنمایی و مدیریت این مسائل در رسانهها متفاوت است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، نخستین الزام حکمرانی در دوره پساجنگ را «شناخت درست واقعیت» دانست و تصریح کرد: باید بدانیم جامعه امروز ایران چه ویژگیهایی دارد، چه تغییراتی کرده، نسلهای جدید چه پرسشها و دغدغههایی دارند و مسائل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و سلامت در چه وضعیتی قرار گرفتهاند.
وی ادامه داد: امروز ابزارهای جدیدی مانند هوش مصنوعی، علوم شناختی، فناوری کوانتومی و شبکههای اجتماعی در اختیار ماست و باید بدانیم برای شناخت جامعه و حل مسائل چگونه از این ابزارها استفاده کنیم.
حجتالاسلام خسروپناه با اشاره به موضوع حجاب تأکید کرد: تصمیمگیری در مسائل فرهنگی بدون شناخت دقیق واقعیتهای اجتماعی میتواند به تصمیمهای عجولانه و احساسی منجر شود. باید آخرین نظرسنجیها و دادههای معتبر درباره نگرش جامعه را بررسی کنیم و میان موضوعاتی مانند حجاب و مخالفت با برهنگی نیز تفکیک قائل شویم.
وی افزود: گاهی با تساهل و تصمیم نگرفتن مواجه هستیم و گاهی نیز گرفتار تصمیمهای عجولانه و غیرمنطقی بدون پشتوانه واقعیتشناسی میشویم؛ بنابراین شناخت قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدهای هر مسئله، یکی از الزامات حکمرانی صحیح است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تغییر فضای دانشگاهها و مطالبات نسل جدید دانشجویان اظهار داشت: در دهههای ۷۰ و ۸۰ و بخشی از دهه ۹۰، دانشجویان برای مباحث فکری و معرفتی، از جمله موضوعاتی مانند دین و آزادی، کلام جدید و الهیات مدرن، مطالبه جدی داشتند؛ اما امروز حتی در میان تشکلهای دانشجویی نیز چنین مطالبههایی با گذشته قابل مقایسه نیست.
وی با تأکید بر تغییر الگوی حکمرانی فرهنگی در عصر پلتفرمها گفت: صداوسیما در شرایط جنگی و بهویژه زمانی که اینترنت قطع شده بود، نقش متفاوتی داشت؛ اما در شرایط عادی، مردم به مجموعهای از پلتفرمها دسترسی دارند و یک «انقلاب پلتفرمی» شکل گرفته است. بنابراین اگر بخواهیم در دوره پساجنگ حکمرانی فرهنگی مؤثر داشته باشیم، باید این واقعیت جدید را به رسمیت بشناسیم.
حجتالاسلام خسروپناه در ادامه با اشاره به اهمیت جنگ شناختی اظهار کرد: جنگ صرفاً به میدان موشک، پهپاد و تجهیزات نظامی محدود نمیشود و بخش مهمی از آن در حوزه شناختی جریان دارد. به همین دلیل، الگوی حکمرانی دفاعی در دوره پساجنگ نیز باید متناسب با شرایط جدید بازطراحی شود.
وی با اشاره به تجربه توسعه توان موشکی کشور گفت: اگر در گذشته به برخی دیدگاهها درباره تعطیلی برنامه موشکی توجه میشد، امروز جمهوری اسلامی ایران از این ظرفیت برخوردار نبود. توسعه توان موشکی یکی از عوامل مهم ایجاد قدرت بازدارندگی کشور بوده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به تجربه جنگ اخیر، بر ضرورت تقویت پدافند تأکید کرد و گفت: یکی از مهمترین مسائل ما در دوره پساجنگ، حکمرانی دفاعی و تقویت توان پدافندی است؛ چراکه جنگ امروز بیش از گذشته به حوزههای هوا و فضا، فناوری و سامانههای پیشرفته وابسته شده است.
حجتالاسلام خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود، تغییر الگوی حکمرانی علم و فناوری را از الزامات دوره پساجنگ دانست و اظهار داشت: الگوی حکمرانی علم و فناوری باید متناسب با فناوریهای نوین، از جمله فناوری کوانتومی، تغییر کند و صرفاً تربیت متخصص در رشتههای نظری کافی نیست.
وی افزود: ما به رشتهها و تخصصهای جدیدی در حوزه مهندسی فناوریهای کوانتومی نیاز داریم؛ زیرا تولید فناوریهایی مانند رایانه کوانتومی، ارتباطات کوانتومی و حسگرهای کوانتومی نیازمند همکاری و مدیریت چندین حوزه علمی و مهندسی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اهمیت امنیت سایبری و ارتباطات کوانتومی گفت: یکی از تهدیدهای مهم امروز، تهدیدهای سایبری علیه زیرساختهای بانکی، مالی و ارتباطی است. برای مقابله با این تهدیدها باید به سمت فناوریهایی مانند ارتباطات کوانتومی و رمزنگاری و الگوریتمهای مبتنی بر فناوری کوانتومی حرکت کنیم.
وی ادامه داد: اگر ارتباطات کوانتومی در حوزه مخابرات توسعه پیدا کند، میتواند در حفاظت از ارتباطات و جلوگیری از شناسایی و رهگیری اطلاعات و شخصیتهای مهم نقش مؤثری داشته باشد.
حجتالاسلام خسروپناه همچنین بر ضرورت تغییر ساختار حکمرانی علم و فناوری تأکید کرد و گفت: وزارت علوم در دوره پساجنگ باید به یک «قرارگاه علم و فناوری» تبدیل شود؛ چراکه ساختارهای موجود برای پاسخگویی به نیازهای جدید علم و فناوری، بهویژه در شرایط پساجنگ، کافی نیستند.
وی با انتقاد از جزیرهای بودن برخی فعالیتهای علمی و فناوری افزود: امروز معاونت علمی ریاستجمهوری، مراکز فناوری، وزارت علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی هرکدام بخشی از این مأموریت را دنبال میکنند، اما میان این مجموعهها باید هماهنگی و حکمرانی یکپارچه ایجاد شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: الگوی فعلی تصویب رشتههای جدید نیز با نیازهای یک حکمرانی قرارگاهی سازگار نیست؛ اینکه یک دانشگاه پیشنهادی برای ایجاد رشتهای مانند مهندسی کوانتوم ارائه کند و این پیشنهاد پس از چندین سال بررسی در شوراهای مختلف به مرحله اجرا برسد، با اقتضائات حکمرانی علم و فناوری در دوره جدید تناسب ندارد.
حجتالاسلام خسروپناه تأکید کرد: حکمرانی علم و فناوری باید از سیاستگذاری و تنظیمگری تا راهبری، گفتمانسازی، اجرا و نظارت، یکپارچه و مسئلهمحور شود تا کشور بتواند متناسب با تحولات پساجنگ، بهسرعت نیازهای علمی و فناورانه خود را پاسخ دهد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه نشست «الگوی حکمرانی پساجنگ» در پژوهشکده شورای نگهبان اظهار داشت: الگوی حکمرانی جنگ سخت و دفاعی باید تغییر کند و ستاد کل نیروهای مسلح و مجموعههای دفاعی نیز باید متناسب با شرایط جدید، الگوی خود را بازطراحی کنند.
وی افزود: اینکه بگوییم «حسبنا موشک و پهپاد»، با واقعیت جنگ مدرن در سالهای اخیر سازگار نیست. امروز یک شبکه نظامی و فناورانه وجود دارد و نمیتوان صرفاً با تولید یک نوع پهپاد یا موشک، نیازهای دفاعی کشور را پاسخ داد.
حجتالاسلام خسروپناه ادامه داد: اگر وزارت دفاع یک پهپاد بسازد و نیروی دیگری نیز همان پهپاد را با سرعت مشخص تولید کند، اما در مقابل، طرف مقابل با فناوریهای جدید بتواند امنیت هوایی ما را تحت تأثیر قرار دهد، این الگو پاسخگوی نیازهای جنگ مدرن نیست. بنابراین اگر به فناوریهایی مانند سامانههای لیزری و فناوریهای کوانتومی نیاز داریم، دانشگاه و نظام علمی کشور نیز باید الگوی خود را برای دستیابی به این فناوریها تغییر دهد.
وی با بیان اینکه تحول در حکمرانی دفاعی باید همزمان با تحول در حکمرانی علمی و فناوری صورت گیرد، گفت: فناوری دفاعی امروز به مجموعهای از علوم و رشتههای بههمپیوسته نیاز دارد و نمیتوان با ساختارهای جزیرهای گذشته، به نیازهای جدید پاسخ داد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به جنگ نرم و شناختی اظهار کرد: در حوزه جنگ نرم نیز نیازمند کار در لایههای مختلف هستیم. رسانههای معاند و شبکههای وابسته به رژیم صهیونیستی تلاش میکنند از طریق پلتفرمها، ادراک و محاسبات جامعه ایران را تحت تأثیر قرار دهند.
حجتالاسلام خسروپناه با اشاره به موضوع تهدید هستهای افزود: در روزهای اخیر تلاشهایی برای عادیسازی مفهوم حمله اتمی و ایجاد ترس و نگرانی در جامعه مشاهده میشود. هدف چنین فضایی میتواند ایجاد ناامیدی، ترس و دلهره در میان مردم باشد.
وی تأکید کرد: احتمال وقوع یک جنگ هستهای گسترده علیه مردم ایران با آنچه در فضای رسانهای القا میشود، یکسان نیست، اما همین فضاسازی میتواند آثار روانی قابل توجهی بر جامعه داشته باشد. بنابراین باید برای مقابله با چنین عملیاتهایی، قرارگاه و ساختار مؤثر جنگ شناختی داشته باشیم.
حجتالاسلام خسروپناه با تأکید بر اینکه جنگ شناختی صرفاً با ابزار رسانهای قابل مدیریت نیست، گفت: دشمن از علوم شناختی و روانشناسی شناختی استفاده میکند و حتی در حوزه اقتصاد نیز از ظرفیتهای شناختی برای اثرگذاری بر رفتار جامعه بهره میگیرد. بنابراین باید مشخص شود مجموعههای فعال در حوزه علوم شناختی در دوره پساجنگ چه مأموریتی دارند و چگونه میتوان ظرفیت علمی آنها را در خدمت حل مسائل کشور قرار داد.
وی در ادامه سخنان خود، تحول در نظام آموزشوپرورش را نیز ضروری دانست و اظهار داشت: آموزشوپرورش ما همچنان تا حد زیادی حافظهمحور است، در حالی که نیاز امروز کشور حرکت به سمت آموزش مهارتمحور است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در سالهای اخیر تلاش شده است ارتباط میان پارکهای علم و فناوری و آموزشوپرورش تقویت شود تا دانشآموزان از دوران مدرسه با فناوریهای جدید و مراکز علمی آشنا شوند.
وی با اشاره به ظرفیتهای علمی کشور در حوزه فناوریهای نوین پزشکی و زیستی گفت: در حوزههایی مانند سلولدرمانی، پیوندهای ژنتیکی و فناوریهای نوین درمانی ظرفیتهای قابل توجهی در کشور ایجاد شده است و باید دانشآموزان نیز با این دستاوردها ارتباط پیدا کنند.
حجتالاسلام خسروپناه ادامه داد: اگر قرار است آموزشوپرورش متناسب با آینده کشور حرکت کند، علاوه بر ارتباط با مراکز علمی و فناوری، محتوای کتابهای درسی نیز باید مورد بازنگری قرار گیرد. حجم بالای مطالب و غلبه رویکرد حافظهمحور، در شرایطی که دانشآموزان به سمت مهارتآموزی گرایش پیدا کردهاند، نیازمند بازنگری است.
وی با اشاره به افزایش گرایش دانشآموزان به هنرستانها گفت: امروز دانشآموزان بیش از گذشته به دنبال کسب مهارت و دستیابی به شغل و درآمد هستند و این مسئله نشان میدهد الگوی ذهنی و مطالبه نسل جدید نسبت به آموزش تغییر کرده است. شناخت مخاطب جدید، بهطور طبیعی الگوی حکمرانی را نیز تغییر میدهد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، صیانت از هویت ملی را یکی دیگر از الزامات حکمرانی پساجنگ دانست و اظهار داشت: در حوزه فرهنگی باید برای تقویت هویت ملی برنامه جدی داشته باشیم. احیای توجه به ایران، شاهنامه و میراث فرهنگی کشور اقدامی مثبت است و باید ادامه پیدا کند. خسروپناه با تأکید بر پیوند هویت ملی و هویت دینی گفت: ملیت و ایمان باید در کنار یکدیگر دیده شوند. نباید به بهانه توجه به یک شخصیت یا عنصر هویتی، عناصر دیگر هویت ایرانی و اسلامی را حذف کنیم.
وی افزود: برای مثال، طرح این دیدگاه که مطرح شدن فردوسی و شاهنامه میتواند بر جایگاه حرم امام رضا (ع) سایه بیندازد، صحیح نیست. جایگاه حضرت رضا (ع) چنان رفیع است که هیچ شخصیت دیگری نمیتواند بر آن سایه بیفکند. بنابراین نباید به چنین بهانههایی، شاهنامه و فردوسی را از نظام هویتی کشور کنار گذاشت.
حجتالاسلام خسروپناه تصریح کرد: باید «نخ تسبیح» هویت ملی را تقویت کنیم و عناصر مختلف هویت تاریخی، فرهنگی و دینی کشور را در کنار یکدیگر قرار دهیم. وی در ادامه، دیپلماسی پساجنگ را از دیگر حوزههای نیازمند بازطراحی دانست و گفت: دیپلماسی پساجنگ اهمیت بسیار زیادی دارد و باید الگوی حکمرانی مستقلی برای آن طراحی شود. نمیتوان با همان الگوهای گذشته در حوزه دیپلماسی فرهنگی و روابط بینالملل ادامه داد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: نوع ادبیات، ابزارها و شیوه تعامل جمهوری اسلامی ایران با جهان در شرایط جدید باید متناسب با تحولات بینالمللی تغییر کند و دیپلماسی فرهنگی نیز نیازمند بازنگری جدی است.
حجتالاسلام خسروپناه همچنین بر ضرورت توجه به پدافند غیرعامل تأکید کرد و گفت: متأسفانه در کشور الگوی حکمرانی مشخص و متناسبی برای پدافند غیرعامل مشاهده نمیشود و این حوزه نیز باید در دوره پساجنگ مورد بازنگری قرار گیرد.
وی با اشاره به نقش دانشگاهها و حوزههای علمیه در الگوی حکمرانی پساجنگ اظهار کرد: تحول در نظام علم و آموزش عالی تنها بخشی از مسئله است و نباید از ظرفیت حوزههای علمیه غافل شد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: فلسفه در حوزههای علمیه سابقه و ظرفیت مهمی دارد و مباحث حکمت مشاء، اشراق و حکمت متعالیه باید حفظ شود، اما مسئله مهمتر، کاربست این دانشها در حکمرانی و حل مسائل دوره پساجنگ است.
وی افزود: فقه نیز از ظرفیت گستردهای برخوردار است، اما در کنار فقه موجود، باید فقه حکمرانی و فقه حل مسئله نیز متناسب با نیازهای روز توسعه پیدا کند.
حجتالاسلام خسروپناه در پایان تأکید کرد: الگوی حکمرانی پساجنگ باید در حوزههای مختلف دفاعی، علمی و فناوری، فرهنگی، آموزشی، دیپلماسی، پدافند غیرعامل و حوزههای علمیه متحول شود و این تحول باید بر مبنای شناخت دقیق مسائل و واقعیتهای جدید کشور صورت گیرد.
انتهای پیام/381
