ایران چگونه در برابر شبکه جهانی قاچاق مواد مخدر ایستاده است؟
گروه جامعه دفاع‌پرس: شاید برای بسیاری از مردم، مبارزه با موادمخدر در تصویر ساده‌ای خلاصه شود؛ خودرویی که در جاده متوقف می‌شود، مأمورانی که محموله‌ای را کشف می‌کنند و قاچاقچیانی که بازداشت می‌شوند، اما پشت هر محموله کشف‌شده، داستان دیگری وجود دارد؛ داستان شبکه‌ای که مواد را تهیه می‌کند، مسیر انتقال را طراحی می‌کند، خودرو و پوشش مناسب پیدا می‌کند، پول جابه‌جا می‌کند و در نهایت تلاش می‌کند محموله را به مقصد برساند.
مبارزه با موادمخدر در کشورمان صرفاً یک مأموریت انتظامی نیست، بلکه به دلیل قرار گرفتن کشور در مسیرهای سنتی قاچاق، ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا کرده است. ایران طی دهه‌های گذشته یکی از مسیرهای مهم انتقال موادمخدر تولیدشده در افغانستان به سمت غرب بوده و همین موقعیت جغرافیایی، بخش قابل توجهی از ظرفیت نیروهای انتظامی و امنیتی کشور را متوجه مقابله با شبکه‌های سازمان‌یافته قاچاق کرده است.
امروز حتی این تصویر نیز کامل نیست؛ چراکه بخشی از این فعالیت‌ها از جاده و مرز به فضای مجازی منتقل شده و شبکه‌های قاچاق از ابزارهای دیجیتال برای ارتباط، تبلیغ و توزیع استفاده می‌کنند.
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در یکی از مسیرهای اصلی قاچاق موادمخدر قرار گرفته است. بنابراین، آنچه در مرزهای ایران اتفاق می‌افتد، صرفاً یک مسئله داخلی نیست؛ بخشی از یک زنجیره بین‌المللی قاچاق است که گروه‌های سازمان‌یافته در چند کشور در آن نقش دارند.
همین موقعیت موجب شده است ایران طی سال‌های گذشته بخش مهمی از ظرفیت مقابله‌ای خود را به مبارزه با قاچاق موادمخدر اختصاص دهد.
دفتر مقابله با موادمخدر و جرم سازمان ملل متحد نیز در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد سطح فعالیت‌ها و کشفیات ایران در خط مقدم مبارزه با موادمخدر قابل توجه است و در همین چارچوب، تجهیزات شناسایی موادمخدر برای تقویت توان مقابله‌ای، به‌ویژه در مرزهای شرقی کشور، در اختیار ایران قرار گرفت.
حالا اگر از نقشه جهانی قاچاق به آمارهای داخل کشور برسیم، ابعاد عملیات پلیس مبارزه با موادمخدر روشن‌تر می‌شود.
۲۵۰ تن موادمخدر؛ حاصل ۶ ماه عملیات پلیس
در همین راستا سردار «ایرج کاکاوند» رئیس پلیس مبارزه با موادمخدر فراجا اعلام کرده که از ابتدای امسال تا شهریورماه، بیش از ۲۵۰ تن انواع موادمخدر توسط مأموران پلیس در سراسر کشور کشف و ضبط شده است.
به گفته وی، این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۲۰ درصد افزایش داشته است. در همین مدت، ۵۶ نفر از عناصر اصلی قاچاق موادمخدر دستگیر و ۶ نفر از عناصر اصلی و مسلح این حوزه نیز به هلاکت رسیدند.
قاچاق موادمخدر برای برخی شبکه‌های سازمان‌یافته، یک فعالیت ساده اقتصادی نیست؛ شبکه‌هایی وجود دارند که برای حفاظت از محموله‌ها و مقابله با نیروهای انتظامی از سلاح استفاده می‌کنند.
سردار کاکاوند از کشف و ضبط بیش از ۳۳۰ قبضه سلاح سبک و نیمه‌سنگین از قاچاقچیان مسلح در ۶ ماهه نخست سال خبر داده است.
این آمار، یک بخش دیگر از چهره قاچاق موادمخدر را نشان می‌دهد؛ شبکه‌هایی که برای ادامه فعالیت خود از امکانات، خودرو، پول و سلاح استفاده می‌کنند.
جنگی که از جاده‌ها وارد فضای مجازی شد
اما شاید یکی از مهم‌ترین تغییرات سال‌های اخیر، تغییر شیوه فعالیت شبکه‌های قاچاق باشد. دیگر لازم نیست تمام معاملات موادمخدر در یک کوچه یا جاده و در یک ملاقات حضوری انجام شود. بخشی از ارتباطات و فعالیت‌های مرتبط با قاچاق به فضای مجازی منتقل شده است.
گزارش جهانی موادمخدر سازمان ملل نیز بر استفاده گروه‌های مجرمانه از فناوری‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی برای ارتباط و توزیع مواد تأکید کرده است.
پلیس مبارزه با موادمخدر فراجا نیز برای همین تغییر الگو، بخشی از توان خود را وارد فضای مجازی کرده است.
سردار کاکاوند می‌گوید از ابتدای امسال تا پایان شهریورماه، ۱۹۶ نفر از عناصر اصلی فعال در حوزه قاچاق موادمخدر در فضای مجازی شناسایی و دستگیر شده‌اند.
این افراد در قالب ۱۴ باند فعالیت می‌کردند و از آنها بیش از ۴۶۰ کیلوگرم انواع موادمخدر و بالغ بر ۴۲۰ هزار عدد قرص حاوی موادمخدر کشف و ضبط شده است.
پلیس مبارزه با موادمخدر همچنین مرکزی تحت عنوان «مرکز رصد فضای مجازی» دارد که مأموریت آن رصد تخصصی فعالیت‌های مرتبط با موادمخدر در فضای مجازی است.
همچنین قاچاقچیان بزرگ، یک شبکه اقتصادی دارند؛ خودرو، ملک، پول نقد و گردش مالی. به همین دلیل، یکی از محورهای مهم اقدامات پلیس مبارزه با مواد مخدر، ضربه زدن به بنیان‌های مالی شبکه‌ها است.
در همین راستا رئیس پلیس مبارزه با موادمخدر فراجا می‌گوید بر اساس ارزش محموله‌های کشف‌شده، وجوه نقد و خودروهای توقیف‌شده، در ۶ ماهه نخست امسال بالغ بر ۲۰ هزار میلیارد تومان به بنیان‌های مالی قاچاقچیان ضربه وارد شده است. این یعنی مبارزه با موادمخدر، از کشف یک بسته و بازداشت یک حامل فراتر رفته و به دنبال شناسایی ساختار اقتصادی شبکه‌ها است.
۹ هزار معتاد متجاهر و ۵۲۰۰ خرده‌فروش
در سوی دیگر این ماجرا، مسئله فقط قاچاق بین‌المللی نیست؛ بازار داخلی و خرده‌فروشی نیز بخش دیگری از مأموریت پلیس است.
سردار کاکاوند درباره اقدامات انجام‌شده در مهرماه اعلام کرده است که در اجرای طرح‌های مقابله با خرده‌فروشان و پاکسازی اطراف محیط‌های آموزشی، بیش از ۹ هزار معتاد متجاهر در سراسر کشور جمع‌آوری شده‌اند. همچنین بیش از ۵ هزار و ۲۰۰ خرده‌فروش موادمخدر شناسایی و دستگیر و ۵۹ قاچاقچی نیز دستگیر شدند.
در اطراف مراکز آموزشی نیز قریب به ۳ هزار نفر از افراد مشکوک و عوامل مرتبط با موادمخدر شناسایی و دستگیر شده‌اند. از ابتدای مهرماه تاکنون نیز بیش از ۱۹ تن انواع موادمخدر و روانگردان کشف و ضبط شده است.
یک مأموریت فراتر از مرزها
آنچه امروز در حوزه مبارزه با موادمخدر اتفاق می‌افتد، دیگر صرفاً یک عملیات انتظامی در یک جاده یا مرز نیست.
قاچاقچی از مرز عبور می‌کند، شبکه‌ای در چند استان شکل می‌گیرد، پول از مسیرهای مختلف جابه‌جا می‌شود، مواد در محموله تجاری جاسازی می‌شود، ارتباطات در فضای مجازی انجام می‌گیرد و در نهایت محصول این زنجیره ممکن است هزاران کیلومتر دورتر از محل تولید به دست مصرف‌کننده برسد.
در چنین شرایطی، مقابله نیز ناگزیر باید چندلایه باشد؛ مرزبانی، اطلاعات، عملیات، رصد فضای مجازی، توقیف اموال، شناسایی شبکه‌های مالی و همکاری بین‌المللی.
اما آمارهای اعلام‌شده از سوی پلیس مبارزه با موادمخدر فراجا در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۵ تصویری از همین مبارزه چندلایه را ارائه می‌کند.
با این حال، داده‌های سازمان ملل نشان می‌دهد که بازار جهانی موادمخدر همچنان در حال تغییر است و شبکه‌های مجرمانه نیز همزمان با تغییر مسیرها و مواد، روش‌های فعالیت خود را تغییر می‌دهند.
به همین دلیل، جنگ با موادمخدر را نمی‌توان جنگی دانست که با کشف یک محموله یا انهدام یک باند پایان یابد؛ این یک نبرد مستمر با شبکه‌ای است که هر بار، مسیر تازه‌ای برای ادامه فعالیت خود پیدا می‌کند و در این میان، ایران همچنان در یکی از حساس‌ترین نقاط این شبکه جهانی قرار دارد؛ جایی میان مبدأ تولید در شرق و بازارهای مصرف در غرب؛ جایی که هر محموله کشف‌شده، بخشی از یک زنجیره بزرگ‌تر را متوقف می‌کند.
در پایان این گزارش باید به این موضوع اشاره کرد که تحولات بازار جهانی موادمخدر و ظهور مسیرها و مواد جدید نشان می‌دهد که مقابله با این پدیده نیازمند استمرار همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، تبادل اطلاعات، تقویت تجهیزات مرزی، رصد فضای مجازی و تمرکز بر شبکه‌های مالی و سازمان‌یافته قاچاق است.
انتهای پیام/ 261
