«بعثت بی‌بدیل ملت ایران»؛ روایتی از مقاومت در دفاع مقدس سوم
گروه سیاسی دفاع‌پرس: رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام خود به مناسبت سالروز میلاد حضرت زینب کبری (س) و روز پرستار، با اشاره به تاریخ نهضت و انقلاب اسلامی، حضور بانوان و دختران ایرانی را در این مسیر برجسته و تاکید کردند: «این امر در دورۀ بعثت بی‌بدیل ملّت که در دفاع مقدّس سوّم رقم خورد، کیفیّت و کمیّتی شگفت‌آور یافت.»
کاربرد تعبیر «بعثت بی‌بدیل ملت ایران» در این پیام، قابل تأمل است. بعثت در معنای لغوی و دینی خود با برانگیختگی، برخاستن و آغاز حرکتی تازه پیوند دارد. استفاده از این واژه برای توصیف یک تجربه ملی، بر این معنا دلالت می‌کند که آنچه در جریان دفاع مقدس سوم رخ داده، از نگاه رهبر انقلاب، صرفاً مجموعه‌ای از واکنش‌های مقطعی به یک تهدید نیست؛ بلکه واجد ابعادی اجتماعی و تاریخی است که باید در نسبت با حضور مردم و تحولات جامعه فهمیده شود.
در چنین برداشتی، جنگ تنها در خطوط مقدم و با شاخص‌هایی همچون تجهیزات، تسلیحات و تحرکات نظامی تعریف نمی‌شود. بخشی از معادله در عمق جامعه شکل می‌گیرد؛ جایی که میزان انسجام اجتماعی، آمادگی برای پذیرش مسئولیت، حفظ روحیه عمومی و استمرار زندگی در شرایط بحرانی می‌تواند بر توان یک کشور برای مواجهه با تهدید‌ها تأثیر بگذارد.
در تجربه جنگ‌های معاصر، توان نظامی یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت کشورهاست، اما به‌تنهایی تمام ظرفیت دفاعی یک جامعه را توضیح نمی‌دهد. پایداری زیرساخت‌های اجتماعی، مشارکت شهروندان، عملکرد نهاد‌های خدماتی و میزان اعتماد عمومی نیز در حفظ تاب‌آوری ملی نقش دارند. از این منظر، توجه به مفهوم بعثت ملی می‌تواند دریچه‌ای برای فهم ابعاد اجتماعی دفاع مقدس سوم باشد.
در شرایط جنگی، جامعه با مجموعه‌ای از فشار‌ها روبه‌رو می‌شود؛ از تهدید‌های مستقیم علیه امنیت و زیرساخت‌ها گرفته تا نگرانی‌های اقتصادی، اختلال در زندگی روزمره و فشار‌های روانی ناشی از تداوم بحران. در چنین وضعیتی، استمرار فعالیت‌های حیاتی، حفظ پیوند‌های اجتماعی و حضور مردم در عرصه‌های عمومی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.
البته تبیین این مفهوم نباید به نادیده گرفت هزینه‌های جنگ یا دشواری‌های پیش‌روی جامعه منجر شود. مقاومت اجتماعی زمانی معنای واقعی خود را نشان می‌دهد که در کنار روحیه و مشارکت عمومی، حمایت مؤثر از مردم، کاهش آسیب‌ها و تأمین نیاز‌های اساسی نیز مورد توجه قرار گیرد. از این رو، مفهوم بعثت ملی را می‌توان هم توصیفی از ظرفیت‌های آشکارشده در جامعه و هم یادآوری مسئولیت‌های سنگین نهاد‌های حکومتی در قبال مردم دانست.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های پیام ۲۴ مهر رهبر انقلاب، تأکید بر نقش بانوان و دختران ایرانی در این تجربه تاریخی است. ایشان با اشاره به حضور آنان در عرصه‌های مختلف، به‌ویژه میدان‌ها و شهر‌ها و روستاها، تصریح کردند: «اینک بانوان زینبیِ ایران اسلامی، با حضور پررنگ خود در عرصه‌های مختلف به‌خصوص میادین در شهر‌ها و روستاها، پیشگامان تبیین عملی و مقاومت در پشت خطوط جنگِ سخت هستند.»
این توصیف، نقش زنان را از چارچوب‌های محدود و صرفاً پشتیبانی‌کننده فراتر می‌برد. حضور اجتماعی زنان در شرایط جنگی می‌تواند در عرصه‌های گوناگون، از حفظ فعالیت‌های روزمره و مراقبت از خانواده گرفته تا مشارکت در فعالیت‌های امدادی، خدماتی، فرهنگی و تبیینی، نمود پیدا کند. اهمیت این نقش در آن است که جامعه برای استمرار حیات و حفظ انسجام خود، به ظرفیت‌هایی فراتر از ساختار‌های رسمی نظامی نیاز دارد.
الگوی حضرت زینب (س) نیز در همین چارچوب معنایی قرار می‌گیرد؛ الگویی که در پیام رهبر انقلاب با دو ویژگی شفقت و خیرخواهی از یک سو و صلابت و شجاعت از سوی دیگر معرفی شده است. بر این اساس، حضور زینبی بانوان ایرانی را می‌توان ترکیبی از مسئولیت‌پذیری اجتماعی، حمایت از آسیب‌دیدگان، حفظ امید و ایستادگی در برابر فشار‌ها دانست.
تأکید بر بعثت بی‌بدیل ملت ایران، در نهایت پرسشی اساسی را پیش روی جامعه و مسئولان قرار می‌دهد: چگونه می‌توان ظرفیت‌های آشکارشده در شرایط بحران را به سرمایه‌ای پایدار برای آینده کشور تبدیل کرد؟
پاسخ به این پرسش، صرفاً در ستایش مشارکت عمومی خلاصه نمی‌شود. تقویت سرمایه اجتماعی مستلزم شنیدن مطالبات مردم، پاسخ‌گویی مسئولان، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر، حفظ کرامت شهروندان و فراهم کردن زمینه مشارکت مؤثر آنان در تصمیم‌گیری‌هاست. همچنین، استمرار تاب‌آوری ملی به سیاست‌هایی نیاز دارد که هزینه‌های بحران را کاهش دهند و امکان بازگشت جامعه به شرایط عادی را فراهم کنند.
از این منظر، پیام رهبر انقلاب در روز میلاد حضرت زینب (س) را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن یک تجربه جنگی با مفاهیمی، چون هویت ملی، مسئولیت اجتماعی و مشارکت مردمی دانست. تعبیر «بعثت بی‌بدیل ملت ایران» بر این نکته تأکید می‌گذارد که فهم دفاع مقدس سوم، بدون توجه به آنچه در عمق جامعه و در رفتار مردم رخ داده است، کامل نخواهد بود.
در چنین روایتی، قدرت دفاعی کشور تنها با آنچه در میدان نظامی اتفاق می‌افتد سنجیده نمی‌شود؛ بلکه توان جامعه برای حفظ انسجام، پشتیبانی از یکدیگر و عبور از شرایط دشوار نیز بخشی از معادله است. با این حال، ارزش پایدار چنین تجربه‌ای زمانی آشکار خواهد شد که ظرفیت همبستگی و مشارکت عمومی، علاوه بر دوران بحران، در مسیر حل مسائل کشور و تقویت اعتماد میان مردم و مسئولان نیز به کار گرفته شود.
انتهای پیام/ 381
