روایت غم‌انگیز اشغال خرمشهر/ جهان‌آرا گفت: مراقب باشیم ایمان‌مان سقوط نکند
به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، چهارم آبان ۱۳۵۹، خرمشهر پس از ۳۴ روز مقاومت جانانه مدافعانش در برابر ارتش بعث عراق به اشغال دشمن درآمد؛ روزی تلخ که رزمندگان ایرانی ناچار شدند شهر را ترک کنند، اما ایمان و اراده آنان برای بازپس‌گیری خرمشهر همچنان پابرجا ماند. در واپسین ساعات مقاومت، شهید محمد جهان‌آرا با تأکید بر حفظ روحیه و ایمان رزمندگان، وعده داد که خرمشهر بار دیگر آزاد خواهد شد؛ وعده‌ای که ۱۹ ماه بعد در عملیات بیت‌المقدس تحقق یافت.
با فرارسیدن آبان ۱۳۵۹، شرایط خرمشهر هر روز دشوارتر می‌شد و سقوط شهر بیش از پیش به واقعیت نزدیک بود. نیروهای ارتش بعث عراق، پس از پیشروی در محله‌ها و خیابان‌ها، بخش‌های گسترده‌ای از شهر را به تصرف خود درآورده بودند و تانک‌های دشمن در کوچه‌ها و معابر پیشروی می‌کردند تا آخرین نقاط مقاومت را نیز از مدافعان ایرانی بگیرند.
در این میان، مسجد جامع خرمشهر و محدوده پیرامونی آن به یکی از مهم‌ترین کانون‌های ایستادگی رزمندگان تبدیل شده بود؛ سنگری که در برابر یگان‌های زرهی و تکاوری دشمن همچنان مقاومت می‌کرد. مسجد جامع، با گلدسته‌های آسیب‌دیده و فضای آکنده از اندوه، شاهد روز‌هایی بود که مدافعان شهر با کمترین امکانات و در شرایطی نابرابر، در برابر ارتش متجاوز ایستادگی می‌کردند.
فراخوان جهان‌آرا
عصر چهارم آبان ۱۳۵۹، شهید محمد جهان‌آرا، فرمانده سپاه خرمشهر، با توجه به شرایط دشوار میدان نبرد و نزدیک‌شدن نیروهای دشمن به مسجد جامع، به مدافعان باقی‌مانده اعلام کرد که ادامه حضور در شهر دیگر امکان‌پذیر نیست و باید برای حفظ جان نیروها، خرمشهر را ترک کنند.
نیروهای عراقی به خیابان ۴۰ متری رسیده بودند و فاصله چندانی تا مسجد جامع نداشتند. در همان شرایط، استقرار یک تانک دشمن در موقعیتی راهبردی، عبور مدافعان از ساحل چپ کارون به سمت محله کوت‌شیخ را نیز با خطر جدی روبه‌رو کرده بود؛ به‌گونه‌ای که هر نیرویی برای عبور از این مسیر تلاش می‌کرد، زیر آتش دشمن قرار می‌گرفت.
با فرارسیدن غروب، جهان‌آرا از مدافعان باقی‌مانده خواست از کارون عبور کنند و خود را به کوت‌شیخ برسانند؛ منطقه‌ای در بخش جنوبی خرمشهر که به آبادان متصل است. به این ترتیب، مسجد جامع برای آخرین بار در جریان نبرد ۳۴روزه، شاهد حضور رزمندگانی بود که با وجود کمبود امکانات، در برابر ادوات زرهی ارتش بعث مقاومت کرده بودند.
آن غروب، برای مدافعان خرمشهر آمیخته با اندوه و حسرت بود. رزمندگانی که به آن سوی کارون رسیده بودند، با چشمانی اشک‌بار به شهری می‌نگریستند که برای دفاع از آن جانانه جنگیده بودند. در سوی دیگر رودخانه نیز نیروهای متجاوز در آستانه ورود به مسجد جامع و تصرف آخرین کانون مقاومت مدافعان ایرانی قرار داشتند.
پیام جهان‌آرا در شب سقوط خرمشهر
با فرارسیدن شامگاه چهارم آبان، دو سوی کارون صحنه دو وضعیت متفاوت بود؛ نیروهای عراقی از پیشروی خود احساس پیروزی می‌کردند و مدافعان خرمشهر در اندوه ازدست‌رفتن شهر به سر می‌بردند. برخی از رزمندگان اشک می‌ریختند و گروهی دیگر به نخلستان‌ها پناه برده بودند؛ اما در میان این فضای سنگین، سخنان فرمانده سپاه خرمشهر بار دیگر امید را در دل نیروها زنده کرد.
شهید محمد جهان‌آرا با حضور در جمع رزمندگان، بر ضرورت حفظ ایمان و امید تأکید کرد و گفت: «بچه‌ها اگر خرمشهر سقوط کرد، آن را پس می‌گیریم، مراقب باشیم ایمان‌مان سقوط نکند.»
این جمله، در شرایطی بیان شد که دشمن از نظر تجهیزات نظامی برتری داشت و مدافعان ایرانی پس از هفته‌ها نبرد نابرابر، ناچار به ترک شهر شده بودند. پیام جهان‌آرا، با تأکید بر تفاوت میان ازدست‌دادن یک موقعیت جغرافیایی و تسلیم‌شدن در برابر ناامیدی، به یکی از ماندگارترین فراز‌های روایت مقاومت خرمشهر تبدیل شد.
از اشغال تا آزادی
سقوط خرمشهر در چهارم آبان ۱۳۵۹، پایان مقاومت و اراده مدافعان این شهر نبود. ۱۹ ماه پس از اشغال، نیروهای ایرانی در جریان عملیات بیت‌المقدس توانستند خرمشهر را آزاد کنند و یکی از مهم‌ترین پیروزی‌های دوران دفاع مقدس را رقم بزنند.
در جریان آزادسازی خرمشهر، حدود ۱۹ هزار نفر از نیروهای عراقی به اسارت درآمدند و این پیروزی به نقطه عطفی در تاریخ جنگ تحمیلی تبدیل شد. پس از آزادی شهر، بسیاری از رزمندگانی که شامگاه چهارم آبان سخنان جهان‌آرا را شنیده بودند، بار دیگر به وعده فرمانده خود اندیشیدند؛ وعده‌ای که بر بازپس‌گیری خرمشهر و حفظ ایمان در سخت‌ترین شرایط استوار بود.
آزادسازی خرمشهر نشان داد که اشغال یک شهر، به معنای پایان مقاومت مردم آن نیست. مدافعان خرمشهر، با وجود عقب‌نشینی اجباری و برتری تسلیحاتی دشمن، امید خود را از دست ندادند و در ادامه جنگ برای بازگشت به شهر تلاش کردند.
چهارم آبان ۱۳۵۹، در حافظه تاریخی مردم ایران یادآور روزی تلخ است؛ روزی که خرمشهر پس از ۳۴ روز نبرد به اشغال ارتش بعث عراق درآمد و مدافعان آن ناچار شدند از شهر خارج شوند. با این حال، آنچه از آن روز در تاریخ دفاع مقدس ماندگار شد، تنها اندوه ازدست‌رفتن خرمشهر نبود، بلکه پایداری رزمندگانی بود که در اوج دشواری، امید به بازگشت را حفظ کردند.
سخن شهید محمد جهان‌آرا، مبنی بر اینکه خرمشهر را پس خواهند گرفت و نباید اجازه دهند ایمانشان سقوط کند، بیانگر روحیه‌ای بود که بعد‌ها در مسیر آزادسازی شهر جلوه‌گر شد. رزمندگان ایرانی با تکیه بر ایمان، اراده و مقاومت، سرانجام خرمشهر را از اشغال خارج کردند و حماسه‌ای ماندگار در تاریخ ایران آفریدند.
روایت چهارم آبان، یادآور آن است که در سخت‌ترین لحظات نیز می‌توان با حفظ امید و ایمان، مسیر بازگشت و پیروزی را هموار کرد.
انتهای پیام/ 122
