مأموریت در خردادگاه غیرت

گروه فرهنگ دفاع‌پرس- مجید طالقان‌زاده؛ کتاب «آخرین کول‌انداز» نوشته‌ی طاهره ساکی (با مصاحبه‌ی سپیده خانزاده و حمایت علیرضا دبیر، رئیس فدراسیون کشتی)، یکی از آثار قابل‌توجه در حوزه ادبیات مستند پایداری و زندگینامه‌نویسی شهدا است.

این کتاب به بازخوانی زندگی، ابعاد شخصیتی و نحوه شهادت شهید مرتضی ابراهیمی (فرمانده گردان امام حسین (ع) ملارد) می‌پردازد. اهمیت اثر نه‌تنها در سوژه، بلکه در الگوی روایی آن نهفته است؛ اثر با ترسیم یک قاب کلان سیاسی-اجتماعی از فتنه‌ها و ناآرامی‌های سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ آغاز می‌شود و سپس با فرود به «روایت خرد»، زیست یک جوان ورزشکار و پاسدار را از زبان نزدیک‌ترین افراد خانواده و همراهانش بازمی‌تاباند.

۱. ساختار روایی و الگوی چندصدایی
نقطه قوت برجسته کتاب در فرم، بهره‌گیری از تکنیک روایت چندصدایی است. نویسنده به جای استفاده از تک‌راوی دانای کل که خطری جدی برای به دام افتادن در شعارزدگی است، منشور شخصیت شهید را از طریق هفت زاویه دید مستقل بازسازی می‌کند:

روایت پدر (توحید ابراهیمی): خواننده را با ریشه‌های خانوادگی در روستای هفت‌چشمه میانه، رنج کارگری، نان حلال، پایبندی زودهنگام به پرداخت خمس و منش خودساخته مرتضی آشنا می‌سازد.

روایت مادر (اعظم اعرابی): لایه‌های معنوی و عاطفی تربیت، ابتکار‌های هیئتی (مانند طرح ۱۴ غذا و اهدا جایزه برای جذب خانواده‌ها) و بازتاب کرامات مزار فرزند پس از شهادت (موسوم به «شهید حاجت») را به تصویر می‌کشد.

روایت همسر (زهرا بایرامی): ملموس‌ترین و پویاترین لایه مستندنگاری است که چالش‌های زیست با یک پاسدار، صراحت در خواستگاری، دغدغه‌های معیشتی و ایستادگی زینبی در روز تشییع را روایت می‌کند.

روایت مربی و دوستان (دکتر پورآسیاب، ورزدار، رهگذر، مرادی): وجه اجتماعی، فعالیت‌های بسیج کهنز، تمرینات سخت ورزشی و شوخ‌طبعی‌های جوانانه مرتضی را تکمیل می‌کنند.

این تکثر زاویه دید، شخصیت را از حالت تک‌بعدی خارج کرده و انسان واقعی، دست‌یافتنی و پرشور با تمام فراز و فرود‌های انسانی را پیش روی مخاطب می‌گذارد.

۲. نشانه‌شناسی و نمادپردازی: «کول‌انداز» به مثابه استعاره‌ای دراماتیک
انتخاب نام «آخرین کول‌انداز» نشان‌دهنده هوشمندی مؤلف در کشف عنصر کلیدی پلات داستان است. «فن کول‌انداز» در کشتی، نماد خروج از انفعال، تکیه بر غیرت و خاک کردن حریف است.

کتاب با ظرافت نشان می‌دهد که چگونه زیست مرتضی بر روی تشک کشتی زیرزمین مسجد امیرالمؤمنین شهریار زیر نظر مربیانی، چون جمالی، شالوده شخصیت او را ساخت تا در نهایت در صحنه اوج دراماتیک اثر (۲۵ آبان ۱۳۹۸ در سرآسیاب ملارد)، بی‌سلاح و با بینی شکسته و تن تیرخورده، برای اتمام‌حجت در برابر آشوبگران بایستد. این ایستادگی مظلومانه، آخرین و ماندگارترین «فن کول‌انداز» او روی آسفالت خیابان بود.

 ۳. بافت زبانی و بوم‌شناسی کلام
از منظر زبان‌شناختی، کتاب موفق به حفظ اصالت لهجه و لحن بومی راویان شده است:
 ورود واژگان ترکی آذربایجانی در کلام پدر و مادر (همچون الداشی، توبلا، اوخشاما و آلاه مبارک اولسون بالام)، نثری صمیمی و آمیخته با عواطف اصیل خانوادگی به متن بخشیده است.
 تقابل لحن حماسی-امنیتی مقدمه با لحن روان و روزمره بدنه خاطرات، ریتم و ضرب‌آهنگ متوازنی به متن داده تا مخاطب دچار خستگی نشود.

 ۴. نقد ساختاری و تحلیل نقاط قابلیت ارتقا
در کنار برجستگی‌های اثر، دو نکته از منظر نقد ادبی قابل ارزیابی است:
۱. فشردگی برخی فصل‌های دراماتیک: خاطرات مربوط به ۵ سال خدمت شهید در واحد تخریب و خنثی‌سازی مین در غرب و جنوب کشور، با وجود پتانسیل بالای تصویری، به‌صورت فشرده و مروروار روایت شده‌اند.
۲. لحن مقدمه در مقایسه با متن اصلی: مقدمه تحلیلی کتاب لحنی کاملاً سیاسی و ساختاریافته دارد، در حالی که متن اصلی زلال، روایی و احساسی است؛ گنجاندن یک پل ارتباطی داستانی میان مقدمه و روایت پدر، می‌توانست این گذار لحن را هموارتر سازد.

کتاب «آخرین کول‌انداز» اثری استاندارد، مستند و اثرگذار در ادبیات دفاع از امنیت و پایداری است. این اثر ثابت می‌کند که چگونه تربیت دینی و پهلوانی در محلات محروم، جوانانی رشید می‌پرورد که در بزنگاه‌های تاریخی، جان خود را فدای امنیت کشور می‌سازند. خوانش این کتاب به پژوهشگران تاریخ معاصر، علاقه‌مندان به مستندنگاری و فعالان حوزه ادبیات حماسی توصیه می‌شود.

انتهای پیام/ 122