«جهانگیر» برای دفاع از مردم رؤیای تحصیل در آمریکا را کنار گذاشت

به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، جهانگیر جعفرزاده در سال ۱۳۳۵ در آبادان، شهری که نامش با مقاومت و ایستادگی گره خورده است، در خانواده‌ای کارگر و زحمتکش متولد شد. دوران کودکی‌اش، به روایت خانواده، با آرامش و سادگی گذشت. پسری مهربان، کم‌حرف و آرام بود که در مدرسه نیز دانش‌آموزی منظم و درس‌خوان به شمار می‌رفت. در سال‌های دبستان عملکرد خوبی داشت و در دوره دبیرستان هم با جدیت به تحصیل ادامه داد.

اما جهانگیر تنها به درس و زندگی روزمره محدود نبود. از سال‌های پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، همراه برادرانش در مسجد محل فعالیت می‌کرد و با گسترش مبارزات مردمی، حضورش در اجتماعات و تظاهرات پررنگ‌تر شد. او در روز‌های انقلاب، هم در راهپیمایی‌ها شرکت می‌کرد و هم در فعالیت‌های محلی و مراقبت‌های شبانه همکاری داشت. علاقه‌اش به این فعالیت‌ها چنان بود که بخش زیادی از شب‌هایش را به پاسداری از محله می‌گذراند.

در نگاه خانواده، جهانگیر جوانی بود که کمتر درباره افکار و تصمیم‌هایش حرف می‌زد. بیشتر اوقات در سکوت فرو می‌رفت و مسائل ذهنی‌اش را برای خود نگه می‌داشت. به‌ویژه در ماه‌های منتهی به رفتنش به کردستان، این سکوت و خلوت‌گزینی بیشتر به چشم می‌آمد؛ گویی در حال مرور تصمیمی بود که برای آن خود را آماده می‌کرد.

مبارزه در آبادان

فعالیت‌های انقلابی جهانگیر تنها به حضور در تظاهرات محدود نمی‌شد. او به همراه یکی از برادرانش اعلامیه‌ها و سخنرانی‌های امام خمینی (ره) را تهیه می‌کردند و پس از مطالعه، نسخه‌هایی از آنها را در سطح شهر توزیع می‌کردند. گاهی نیز این نوشته‌ها را روی دیوار‌ها نصب می‌کردند تا پیام مبارزه به گوش مردم بیشتری برسد.

خانواده از روز‌هایی یاد می‌کنند که جهانگیر و دوستانش هنگام پخش اعلامیه و شرکت در تظاهرات، با تعقیب و تیراندازی نیرو‌های نظامی روبه‌رو می‌شدند. در یکی از این ماجراها، گروهی از معترضان که چند نفر از زنان نیز در میانشان بودند، برای فرار از دست سربازان به یک حمام زنانه پناه بردند. افراد حاضر در حمام پس از اطلاع از وضعیت، اجازه دادند مردان نیز برای مدتی در آنجا مخفی شوند. چند ساعت بعد، با دور شدن نیرو‌های نظامی، جهانگیر و همراهانش دوباره به خیابان بازگشتند و فعالیت اعتراضی خود را ادامه دادند.

او در جریان حوادث انقلاب، خطر را بخشی از مسیر مبارزه می‌دانست. خانواده‌اش به یاد دارند که در روز‌های حمله مردم به پادگان‌ها، مادرش با نگرانی و دعا منتظر بازگشت فرزندانش بود. وقتی جهانگیر و برادرانش سالم به خانه برگشتند، مادر از خوشحالی و آسودگی گریه می‌کرد؛ اما جهانگیر از این واکنش ناراحت شد و به مادرش گفت که نباید از حضور فرزندانش در میدان مبارزه نگران باشد، بلکه باید مانند مادران دیگر، آمادگی پذیرش خطر و حتی شهادت آنان را داشته باشد.

او حتی از اینکه در واقعه هفدهم شهریور ۱۳۵۷ به شهادت نرسیده بود، احساس حسرت می‌کرد. با وجود حضور در آن روز و سالم ماندنش، به گفته خانواده، از این موضوع ناراحت بود و خود را شایسته آن سعادت نمی‌دانست. این نگاه، نشان می‌داد که آرزوی شهادت برای او صرفاً یک جمله احساسی نبود؛ آرمانی بود که در ذهن و رفتار روزانه‌اش جای داشت.

خلوت‌های شبانه

جهانگیر در کنار فعالیت‌های اجتماعی و انقلابی، به مسائل معنوی نیز توجه ویژه‌ای داشت؛ هرچند کمتر اجازه می‌داد دیگران از عبادت و خلوت‌هایش باخبر شوند. خانواده می‌گویند او به امام خمینی (ره) علاقه فراوانی داشت و نخستین تصویری که در آلبوم شخصی‌اش قرار داده بود، عکس امام بود.

یکی از برادرانش شبی، حدود ساعت دو بامداد، به‌طور اتفاقی بیدار شد و جهانگیر را در حال خواندن قرآن و نهج‌البلاغه دید. او در همان ساعت‌های شب به نماز و راز و نیاز مشغول بود؛ عبادتی که معمولاً در خلوت انجام می‌داد و علاقه‌ای نداشت دیگران شاهد آن باشند.

در خانواده، پدر بر خواندن نماز در وقت مقرر تأکید داشت و گاهی به جهانگیر تذکر می‌داد که چرا نماز خود را آشکارا نمی‌خواند. او معمولاً در برابر این پرسش‌ها سکوت می‌کرد، اما یک‌بار پاسخ داد: اگر نماز می‌خواند، برای خودش و خدایش می‌خواند و ضرورتی ندارد دیگران از آن باخبر شوند.

یکی از اعضای خانواده نیز از مشاهده نماز خواندن او خاطره‌ای دارد؛ لحظه‌ای که جهانگیر چنان غرق در عبادت بود که به نظر می‌رسید از فضای پیرامون خود جدا شده و تمام توجهش به راز و نیاز با خداوند معطوف است. خانواده بعد‌ها این خلوت‌های شبانه را بخشی از آمادگی معنوی او برای مسیری دانستند که در پیش گرفته بود.

در سال ۱۳۵۴، جهانگیر برای گذراندن دوره سربازی به بیرجند رفت و دو سال خدمت وظیفه را سپری کرد. در همان دوران، با تعدادی از سربازان و افراد مخالف حکومت پهلوی آشنا شد و کتاب‌های مذهبی را میان نیرو‌های دیگر توزیع می‌کرد. این فعالیت‌ها به گوش ساواک ارتش رسید و او را برای تذکر احضار کردند. به او هشدار دادند که از ادامه این اقدامات خودداری کند، اما بنا بر روایت خانواده، این برخورد نه‌تنها فعالیتش را متوقف نکرد، بلکه انگیزه‌اش را بیشتر کرد. در نهایت نیز دوره خدمت را در جایگاه سرباز صفر گذراند.

دوستانش از سختی‌هایی که در دوران سربازی تحمل کرده بود، روایت‌هایی نقل می‌کردند. او بار‌ها در شب‌های سرد و برفی نگهبانی داده و بر اثر سرمای شدید دچار درد پا شده بود؛ با این حال، وقتی خانواده از وضعیتش می‌پرسیدند، از دشواری‌ها شکایتی نمی‌کرد و می‌گفت حالش خوب است.

کارگری در کنار کارگران

پس از پایان خدمت سربازی، جهانگیر در یک شرکت خصوصی به‌عنوان انباردار مشغول کار شد. ساعت کاری‌اش از شش صبح تا شش عصر ادامه داشت و روز‌های طولانی و خسته‌کننده‌ای را پشت سر می‌گذاشت. وقتی به خانه برمی‌گشت، دست‌هایش اغلب تاول‌زده و زخمی بود.

مادرش از دیدن دست‌های آسیب‌دیده او تعجب می‌کرد و می‌پرسید اگر وظیفه‌اش ثبت و نوشتن فهرست کالا‌های انبار است، چرا دست‌هایش این‌قدر زخم دارد؟ جهانگیر در پاسخ توضیح می‌داد که تنها به کار دفتری اکتفا نمی‌کند و هرگاه کارگران برای جابه‌جایی اجناس به کمک نیاز داشته باشند، همراهشان کار می‌کند. او نمی‌توانست ببیند کارگرانی با دستمزد اندک، کار سنگین انجام می‌دهند و خودش در گوشه‌ای بنشیند و فقط امور اداری را پیگیری کند.

این رفتار، تصویری از روحیه همدلی او ارائه می‌کرد؛ روحیه‌ای که در سال‌های بعد و در کردستان نیز ادامه یافت. او در زندگی روزمره، خود را جدا از دیگران نمی‌دانست و در حد توان برای سبک‌تر کردن بار کار و مشکلات اطرافیان قدم برمی‌داشت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جهانگیر به دلیل آنچه تبعیض‌ها و شرایط حاکم بر شرکت می‌دانست، تصمیم به استعفا گرفت. او از اینکه صاحب شرکت روابط و رفت‌وآمد‌هایی با آمریکا و اسرائیل داشت، ناراضی بود و نمی‌خواست به کار در آن مجموعه ادامه دهد. با وجود اصرار همکاران برای بازگشت، بر تصمیم خود پافشاری کرد و مدتی بیکار ماند.

در همان روزها، بخش مهمی از وقتش همچنان صرف فعالیت‌های انقلابی و پاسداری از محله می‌شد. او شب‌ها تا صبح در محل حضور داشت و در برنامه‌های مختلف مشارکت می‌کرد. برای جهانگیر، پیروزی انقلاب پایان مسئولیت نبود؛ آغاز مرحله‌ای تازه از تلاش برای حفظ دستاورد‌های آن به شمار می‌رفت.

رؤیای رفتن به آمریکا

پیش از اعزام به کردستان، جهانگیر برای ادامه تحصیل در یکی از رشته‌های فنی در آمریکا اقدام کرده بود. خانواده نیز در پی فراهم کردن مقدمات سفر و دریافت ویزای تحصیلی بودند. با این حال، در حالی که حدود یک ماه از حضور او در کردستان می‌گذشت، خبر رسید که ویزای تحصیلی‌اش صادر شده است.

این خبر در شرایطی به او رسید که درگیری‌ها در مناطق غربی کشور شدت گرفته بود. مادرش در یکی از تماس‌های تلفنی، موضوع صدور ویزا را مطرح کرد و از او پرسید آیا قصد ندارد برای ادامه تحصیل به آمریکا برگردد. پاسخ جهانگیر قاطع بود: تا زمانی که ضدانقلاب در مرز‌های کشور فعالیت می‌کند و مردم و نیرو‌های ایرانی را به شهادت می‌رساند، او به فکر بازگشت و رفتن به خارج نخواهد بود.

او تأکید کرد که در کردستان می‌ماند و تا زمانی که بتواند در برابر دشمنان کشور می‌جنگد. این تصمیم، به معنای کنار گذاشتن فرصتی بود که می‌توانست مسیر تحصیلی و زندگی او را به شکل دیگری رقم بزند. اما جهانگیر انتخاب خود را کرده بود.

اعزام او به کردستان در چهارم ماه مبارک رمضان سال ۱۳۵۸، کمتر از یک ماه پس از پیوستنش به سپاه، انجام شد. او همراه ۶۸ نفر از همرزمانش در قالب گروه ضربت شهید چمران، ابتدا به مریوان رفت و سپس راهی پاوه شد. این گروه در روز‌هایی به منطقه اعزام شد که درگیری با نیرو‌های ضدانقلاب، شرایط دشواری برای مردم و نیرو‌های مدافع ایجاد کرده بود.

جهانگیر در آخرین تماس‌هایش با خانواده، از وضعیت سخت منطقه سخن می‌گفت. او از حمله به بیمارستان‌ها، کشتن مجروحان و رفتار‌های خشونت‌آمیز نیرو‌های ضدانقلاب خبر می‌داد و از خانواده می‌خواست برای رزمندگان دعا کنند. مادرش با شنیدن این حرف‌ها نگران می‌شد و از او می‌خواست زودتر به خانه بازگردد.

مادر در یکی از تماس‌ها درباره مراسم عروسی برادرش که قرار بود پس از ماه رمضان برگزار شود، پرسید و خواست بداند آیا جهانگیر به آن مراسم خواهد رسید. او پاسخ داد که حدود ده تا پانزده روز دیگر بازمی‌گردد و در عروسی حاضر خواهد شد؛ اما در گفت‌وگویی که با برادرش داشت، گفته بود با توجه به آنچه در منطقه بر سر دوستان و همرزمانشان آمده، احتمال بازگشتش را کم می‌داند.

خانواده همچنین از علاقه او به شهادت و آمادگی‌اش برای فداکاری خاطره‌هایی نقل می‌کنند. جهانگیر پیش از رفتن به کردستان، در گفت‌و‌گو با خواهر بزرگ‌ترش پرسیده بود چه می‌شود اگر او نیز مانند امام حسین (ع) باشد و خواهرش نقشی مانند حضرت زینب (س) داشته باشد. در دیدار دیگری با بستگان نیز وقتی یکی از بزرگان خانواده از آمدنش به تهران برای مراسم عروسی آینده سخن گفته بود، پاسخ داده بود که قصد ازدواج ندارد و شهید خواهد شد.

آخرین نبرد در کوه‌های پاوه

پس از حماسه پاوه، خانواده همچنان از وضعیت جهانگیر خبر دقیقی نداشتند. ارتباط او با خانه محدود به تماس‌های تلفنی بود و مانند دوران سربازی، نامه‌ای نمی‌نوشت. گاهی از طریق تلفن بقالی محل تماس می‌گرفت و یکی از اعضای خانواده برای صحبت با او به آنجا می‌رفت.

آخرین تماس او با مادر، با خوشحالی و دلتنگی همراه بود. مادر از شنیدن صدایش خوشحال شد و از او خواست به فکر آینده و ازدواج باشد؛ اما جهانگیر بار دیگر با خنده و قاطعیت گفت که قصد ازدواج ندارد و پیش از ۲۳ سالگی شهید می‌شود. او از خانواده خواست برای رزمندگان دعا کنند و از شرایط دشوار کردستان گفت.

سرانجام در هفدهم شهریور سال ۱۳۵۸، خبر شهادت جهانگیر به خانواده رسید. در ابتدا برای اینکه مادرش کمتر دچار شوک شود، به او گفته بودند که فرزندش مجروح شده و در بیمارستان بستری است؛ اما پیگیری‌های برادر بزرگ‌تر و کسب اطلاع از جزئیات حادثه، شهادت او را تأیید کرد.

خانواده برای روشن شدن چگونگی شهادت جهانگیر با شهید اصغر وصالی، فرمانده گروه، تماس گرفتند. وصالی توضیح داد که در یکی از شب‌های درگیری در ارتفاعات میان بانه و سرشت، چند نفر از نیرو‌ها در یک خط در حال پیشروی و مقابله با دشمن بودند. تاریکی شب موجب شد رزمندگان برای مدتی یکدیگر را گم کنند. پس از آنکه دوباره همدیگر را پیدا کردند، متوجه شدند جهانگیر در میان آنان نیست.

در همان هنگام، فرمانده صدای جهانگیر را شنیده بود که در حال درگیری با دشمن بود. بنا بر این روایت، او با شجاعت به پیشروی ادامه داده و از خط اصلی نیرو‌های خود فاصله گرفته بود؛ به‌گونه‌ای که به محدوده نزدیک مواضع دشمن رسیده بود. اصغر وصالی و یکی دیگر از نیرو‌ها نیز مجروح شده و امکان حرکت و کمک‌رسانی به او را نداشتند. پس از آن، منطقه زیر آتش و بمباران دشمن قرار گرفت.

پس از پایان درگیری و پاک‌سازی منطقه، شهید اصغر وصالی، ابوشریف و شهید مصطفی چمران با بالگرد به جست‌وجوی جهانگیر پرداختند، اما اثری از او پیدا نکردند. در نهایت، شهادت او اعلام شد. شهید چمران نیز در اظهاراتی که پس از حماسه پاوه در رسانه‌ها مطرح کرد و در سالگرد شهادت جهانگیر حضور یافت، از دلاوری و شجاعت او سخن گفت و محل ناپدید شدنش را حوالی دهکده بسطام و مناطق درگیری با گروه‌های ضدانقلاب عنوان کرد.

پیکر جهانگیر هرگز به خانواده تحویل داده نشد. او که به کوهستان علاقه داشت و کوهنوردی از تفریحاتش بود، در همان کوه‌ها ناپدید شد؛ همان‌گونه که خانواده از آرزویش برای گمنام ماندن در کوه و بیابان یاد می‌کنند.

همرزمانش پس از مدتی به خانه خانواده آمدند و وسایل شخصی او را تحویل دادند. آنان از رشادت‌ها، شجاعت و مهربانی جهانگیر در مدت حضورش در کردستان خاطره‌هایی نقل کردند. یکی از دوستانش گفته بود که او بخش زیادی از حقوقی را که دریافت می‌کرد، برای خودش نگه نمی‌داشت و میان کودکان و مردم محروم منطقه توزیع می‌کرد. با کودکان مهربان بود، آنها را در آغوش می‌گرفت و تلاش می‌کرد تا جایی که می‌تواند به مردم کمک کند.

در میان وسایل باقی‌مانده از او، کتابی با عنوان «شهادت» از آثار آیت‌الله طالقانی نیز وجود داشت؛ کتابی که خانواده آن را نشانه‌ای دیگر از علاقه و توجه جهانگیر به مفهوم شهادت می‌دانستند.

نبود پیکر شهید، سال‌ها برای خانواده به‌ویژه مادرش رنج‌آور بود. مادر بار‌ها به پزشکی قانونی و بهشت زهرا (س) مراجعه می‌کرد و امیدوار بود نشانی یا عکسی از بقایای پیکر فرزندش پیدا کند تا بتواند او را شناسایی کند. این جست‌و‌جو‌ها بی‌نتیجه ماند و جهانگیر همچنان در شمار شهدای مفقودالاثر باقی ماند.

مادر بعد‌ها از خوابی سخن گفت که در آن، مردی سید و بانویی او را به زیارتگاهی برده و کنار قبری نشانده بودند. آنها از او خواسته بودند بر قبر خم شود و ببیند چه بوی خوشی از آن به مشام می‌رسد. در خواب، مادر بخشی از پیکر فرزندش را دیده بود و با دیدن آن از حال رفته و بیدار شده بود. این خواب برای او تسکینی در برابر سال‌ها چشم‌انتظاری بود؛ هرچند جای خالی پیکر جهانگیر همچنان در زندگی خانواده باقی ماند.

خانواده در گذر سال‌ها، یاد او را با حضور بر مزار دیگر شهدا زنده نگه داشتند و آنها را فرزندان و برادران خود دانستند. برایشان مهم بود که پیام و آرمان شهدا فراموش نشود و نسل‌های بعد نیز از فداکاری جوانانی بدانند که در سال‌های نخست پس از انقلاب، برای دفاع از مردم و کشور راهی مناطق ناامن شدند.

جهانگیر جعفرزاده در آستانه ۲۳ سالگی به شهادت رسید؛ جوانی که فرصت ادامه تحصیل در خارج از کشور را داشت، اما ماندن در کنار مردم و دفاع از سرزمینش را انتخاب کرد. او در زندگی کوتاه خود، از فعالیت‌های انقلابی در آبادان تا نبرد‌های کردستان، مسیری را پیمود که با ایمان، همدلی و شجاعت همراه بود. پیکرش به خانه بازنگشت، اما خاطرات خانواده و همرزمانش از جوانی که در سکوت عبادت می‌کرد، در کار سخت کنار کارگران می‌ایستاد و در میدان نبرد از دیگران پیشی می‌گرفت، همچنان روایتگر زندگی اوست.

انتهای پیام/ 122