آخرتی: حمایت از فلسطین باید به نقطه قوت ایران تبدیل شود

به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، در آستانه برگزاری سومین دوره جایزه جهانی ادبیات فلسطین، گفت‌وگویی با الهه آخرتی، نویسنده آثاری چون «سلام آخر» و «حاج فلسطین» درباره ضرورت شناخت فرهنگ و جامعه فلسطین، پرهیز از شعارزدگی در ادبیات مقاومت و نقش نویسندگان در روایت حقیقت این سرزمین انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

دفاع‌پرس: نخستین جرقه‌های توجه شما به فلسطین در مقام یک موضوع ادبی چگونه شکل گرفت؟ چه عاملی باعث شد این سرزمین در آثار شما جایگاهی ویژه پیدا کند؟

درباره این سؤال، فکر می‌کنم خود پرسش شامل دو بخش و نیازمند دو پاسخ است؛ نخست اینکه چگونه توجه من به عنوان یک موضوع ادبی جلب شد و دوم اینکه چه شد این موضوع جایگاه ویژه‌ای در آثارم پیدا کرد.

در بخش اول، شاید آشنایی با آثار نویسندگان فلسطینی مانند غسان کنفانی و سرنوشت آن‌ها نقطه شروع بود. این موضوع که یک نویسنده در سی‌وچند سالگی و در ابتدای جوانی، برای رژیم صهیونیستی آن‌قدر اهمیت و تأثیرگذاری پیدا کند که رژیم در کنار حذف فرماندهان و نیروهای جهادی و نظامی، وقت و بودجه کلانی صرف حذف افرادی چون غسان کنفانی یا ناجی علی، کاریکاتوریست معروفی که شخصیت حنظله را خلق کرد، کند، تأثیر زیادی بر من گذاشت. غسان از نخستین کسانی بود که توجه مرا به ادبیات فلسطین و مقاومت جلب کرد.

اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم، این ماجرا نشان‌دهنده درهم‌تنیدگی موضوعات هنری است. فیلم سینمایی «بازمانده» اثر مرحوم سیف‌الله داد، کارگردان فقید ایرانی، همان اثر یا مسئله‌ای بود که نسل من را با فلسطین درگیر کرد؛ همان چیزی که در زبان عربی از آن به عنوان «قضیه جهان اسلام» یاد می‌شود. این فیلم برگرفته از رمان «بازگشت به حیفا» اثر غسان کنفانی بود و به نوعی هرآنچه را که باید درباره فلسطین گفته می‌شد، در خود داشت.

با وجود کارهای ارزشمندی که طی سال‌ها ساخته شده، هیچ‌کدام نتوانستند حتی به اثر مرحوم داد نزدیک شوند. دلیل موفقیت مرحوم داد این بود که ایشان عرب‌زبان بودند، متون را به خوبی می‌شناختند و وقت زیادی صرف کرده بودند تا یک متن درجه‌یک برای ساخت فیلم پیدا کنند؛ آن متن، اثر یک نویسنده فلسطینی یعنی غسان کنفانی بود. از آنجا بود که با آثار او آشنا شدم و در ادامه این دایره گسترده‌تر شد؛ شاعرانی چون محمود درویش و حتی نزار قبانی که فلسطینی نیست و سوری است، به این دایره اضافه شدند.

قرار گرفتن این آثار در کنار یکدیگر، مانند آلبوم ویژه‌ای بود که ثابت می‌کرد ادبیات، هم‌پای مسائل نظامی مقاومت، انتفاضه سنگ‌ها، پرواز موشک‌ها و تمامی رویدادهای سال‌های اخیر، توانمندی ویژه‌ای دارد. ادبیات کمک می‌کند حتی کسانی که تمایلی به شنیدن یا دیدن واقعیت ندارند، از طریق زبان هنر و به شکلی ریشه‌ای با مسئله آشنا شوند. این عاملی بود که توجه مرا به ادبیات فلسطین جلب کرد.

اما درباره بخش دوم، اینکه چرا پرداختن به این موضوع برای شخص من اهمیت پیدا کرد، باید بگویم کشور ما ایران سال‌هاست به خاطر اتهاماتی که درباره این مسئله مطرح می‌شود، هزینه پرداخت می‌کند؛ در حالی که از موضوعی کاملاً انسانی دفاع می‌کند. امروزه فلسطین به عنوان شاقول و معیاری برای سنجش انسانیت در سراسر جهان شناخته می‌شود و انسان‌ها با آن محک می‌خورند. وقتی با مهمان‌های خارجی گفت‌وگو می‌کردیم، یکی از دلایل اصلی ستایش ایران از سوی آن‌ها این بود که همواره در کنار فلسطین ایستاده و از حق مردم مظلوم آن دفاع کرده است؛ حقی که در جهان تحت سیطره اسرائیل نادیده گرفته شده است. این بعد اول ماجراست.

بعد دوم، توصیه دینی ماست؛ همان آموزه‌هایی که با آن بزرگ شده‌ایم. در مکتب شیعه امیرالمؤمنین(ع)، روایتی وجود دارد که اگر خلخالی از پای زن یهودی ربوده شود و مرد مسلمان از آن بشنود، حضرت می‌فرماید اگر از اندوه این فاجعه جان بدهد، ملامت نمی‌شود. این همان مفهومی است که در عصر ما سیدحسن نصرالله با کلام نافذ خود بیان کرد و توضیح داد که حتی اگر ما را در هر مسجد و حسینیه‌ای بکشید، از فلسطین دست برنمی‌داریم.

بعد سوم، اهمیت عقلانی و نظامی آن برای کشور ماست؛ دشمن مشترکی که هرچه بیشتر آن را بیرون از مرزهای خود نگه داریم و بتوانیم به او ضربه بزنیم، امنیت بیشتری برای مردم خود فراهم کرده‌ایم. ایران سال‌هاست درگیر این موضوع است، اما متأسفانه همه‌چیز به گونه‌ای وارونه جلوه داده شده که برای بسیاری از مخالفان، حمایت از فلسطین به نقطه‌ضعف تبدیل شده است.

شبهاتی که در افکار عمومی مطرح شد، از جمله اینکه «چرا پول ما باید صرف فلسطین شود؟ بچه‌های خودمان پول ندارند؟» که قطعاً با مبالغه و سیاه‌نمایی همراه است، در کنار ابعاد جهانی، دینی، عقلانی و نظامی دست به دست هم داد تا با وجود اهمیت موضوع، مسئله برای بخش قابل‌توجهی از جامعه وارونه جلوه کند. نقطه‌ای که باید نقطه قوت کشور باشد، در ذهن بسیاری از ایرانی‌ها به نقطه‌ضعف تبدیل شده است؛ دقیقاً در همین نقطه بود که احساس کردم باید درباره این مسئله بیشتر و دقیق‌تر با مردم صحبت کنیم، زیرا نتوانسته بودیم اصل موضوع، دغدغه‌ها و پیوست‌های آن را به درستی تبیین کنیم.

دفاع‌پرس: از مسیر شکل‌گیری کتاب «سلام آخر» برایمان بگویید. چه اتفاق یا دغدغه‌ای شما را به این تصمیم رساند که درباره فلسطین بنویسید؟

کتاب «سلام آخر» بر اساس سیره و زندگی سیدحسن نصرالله و با نگاهی ویژه به مسئله فلسطین نگاشته شده است. یکی از روایت‌هایی که در جریان تشییع سیدحسن نصرالله، نقطه عطف این اثر بود، صحبت‌های یک دختر فلسطینی است؛ او توضیح می‌داد که نقش سید در زنده نگه داشتن مسئله فلسطین چگونه بود. ایشان چگونه توانست پل‌هایی میان مذاهب، یعنی میان تفکرات شیعه و سنی، ایجاد کند و این باور را در جهان اسلام نهادینه کند که مسئله فلسطین، موضوعی فراتر از مرزهای مذهبی است.

دغدغه اصلی کتاب این بود که بدانیم سیدحسن نصرالله با وجود جایگاه بزرگ و تأثیرگذار خود، این تفکر و باور را از کجا نشأت می‌گرفت؛ چرا که ایشان همواره مسیرها و تمام آدرس‌ها را به بحث ولایت فقیه پیوند می‌زد.

«سلام آخر» در واقع نوعی عرض ارادت به سید بزرگوار است. این کتاب می‌کوشد نقش ایشان را به عنوان «سیدالشهدا در مسئله فلسطین» برجسته کند و به این پرسش پاسخ دهد که چرا مسئله فلسطین تا این حد اهمیت دارد و ریشه‌های این اهمیت در میانش چیست.

دفاع‌پرس: آفرینش اثری درباره فلسطین مستلزم اشراف بر تاریخ و شناخت واقعیت‌های اجتماعی این سرزمین است. شما چگونه این شناخت را به دست آوردید و منابع دست‌اول چه نقشی در نگارش کتابتان ایفا کردند؟

در پاسخ باید بگویم که شاید ادعای اشراف کامل بر تمامی جنبه‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی یک سرزمین، ادعای بسیار بزرگی باشد؛ ما حتی درباره فرهنگ خودمان نیز نمی‌توانیم چنین ادعایی داشته باشیم، چرا که مسائل انسانی بسیار گسترده، لایه‌لایه و چندگانه هستند.

با این حال، تلاش من بر این بود که تا جای ممکن به این شناخت نزدیک شوم. یکی از اقداماتی که در این مسیر برای خود انجام دادم، یادگیری زبان عربی بود تا بتوانم مستقیماً به منابع دست‌اول، روایت‌های اصلی، کتاب‌ها و اخبار خود آن سرزمین دسترسی داشته باشم.

همچنین در نگارش کتاب تلاش کردم محوریت روایت‌ها بر عهده خود مردم و افراد درگیر در آن واقعیت‌ها باشد. به عنوان مثال، برای بررسی واقعیت‌های اجتماعی در غزه، کرانه باختری یا هر نقطه دیگر از فلسطین، نباید تنها به جمعی از ایرانی‌ها تکیه کرد تا درباره آن مناطق صحبت کنند؛ بلکه باید از خود مردم آن منطقه کمک گرفت. من در این کتاب و آثار دیگری که با این حوزه در ارتباط هستند، سعی کرده‌ام با تکیه بر روایت‌های خود مردم به این شناخت دست یابم.

دفاع‌پرس: چگونه می‌توان درباره فلسطین نوشت، بی‌آنکه اثر به شعارزدگی دچار شود؟ از نظر شما چه چیزی به یک اثر ادبی قدرت می‌دهد تا هم ارزش هنری داشته باشد و هم واقعیت زندگی مردم را منتقل کند؟

درباره این سؤال، نخستین نکته‌ای که احساس می‌کنم اهمیت دارد، شناخت فرهنگ، شناخت آن خطه، شناخت زبان و شناخت جغرافیاست. در همین مثالی که پیش‌تر به فیلم «بازمانده» اشاره شد؛ فیلمی که از معدود آثار ایرانی است که هرجا در خارج از کشور اکران مردمی داشته، با استقبال شدید مواجه شده است؛ از جمله آخرین نمونه آن در فرانسه. وقتی اثر را بررسی می‌کنیم، به دو عامل کلیدی می‌رسیم: نخست، متن و فیلمنامه‌ای که بازنویسی آن توسط یک نویسنده فلسطینی انجام شده است؛ کسی که فرهنگ، زبان، مسائل روزمره و نگاه یک فلسطینی به جهان را می‌شناسد. دوم، کارگردان اثر که فردی عرب‌زبان از عرب‌های ایران است و بر فرهنگ و زبان عربی تسلط دارد، به همراه استفاده از جمعی از بازیگران بومی شام (سوری). جمع این عوامل، اثری قابل‌قبول خلق کرده است.

شاید یکی از نقاط ضعف اصلی کارهایی که در ایران درباره فلسطین ساخته می‌شود و مخاطب نمی‌تواند با آن‌ها ارتباط برقرار کند و در نتیجه دچار شعارزدگی و نگاه گل‌درشت می‌شود، همین فاصله است؛ اینکه کسی از جغرافیایی دوردست، درباره خطه‌ای که تنها نامی از آن شنیده، تخیل می‌کند و بر مبنای آن محتوا می‌سازد. وقتی یک مخاطب ایرانی این اثر را می‌خواند، اگرچه ممکن است اسامی شخصیت‌ها عربی مانند مروه یا غسان باشد، اما در جریان داستان متوجه می‌شود که رفتار، آداب و رسوم، تفکر و پوشش این شخصیت‌ها، بسیار بیشتر از یک دختر عرب، شبیه به دختران ایرانی است. نویسنده در واقع یک دختر ایرانی با تمام ویژگی‌هایش را در ذهن مجسم کرده و تنها یک نام عربی روی او گذاشته است.

طبیعتاً مخاطب ایرانی با این شخصیت همذات‌پنداری نمی‌کند؛ چرا که درمی‌یابد این‌ها آدم‌های خودمان هستند که تنها نام تهران به غزه و نام پگاه به حنان تغییر یافته است. این عدم انطباق، هنگام ترجمه آثار و عرضه آن‌ها به فلسطینی‌ها نیز خود را نشان می‌دهد؛ تا جایی که حتی فلسطینی‌ها هم با این آثار ارتباط برقرار نمی‌کنند و متوجه این فاصله می‌شوند. این یک نقطه‌ضعف بزرگ است که مانع شکل‌گیری ارزش هنری واقعی در اثر می‌شود. شناخت زبان، فرهنگ، جغرافیا و آداب و رسوم، نقش بسیار مهمی در روایت داستان یک ملت و سرزمین دارد.

بسیاری از کسانی که در این حوزه کار می‌کنند، دغدغه‌مند و به‌شدت مشتاق هستند؛ اما وقتی از آن‌ها می‌پرسید پنج نویسنده فلسطینی نام ببرند، حتی آن‌ها را نمی‌شناسند، چه رسد به اینکه آثارشان را خوانده باشند تا آن سرزمین را از نگاه خود ساکنانش بشناسند. این عدم شناخت، گاه باعث می‌شود یک جزء به کل نسبت داده شود.

برای نمونه، فرض کنید نویسنده‌ای داستانی درباره غزه می‌نویسد و در آن، همه افراد را مدافع سرسخت مقاومت تصویر می‌کند که حاضرند جان خود را بدهند اما خاکشان را رها نکنند. البته درصد چنین افرادی در غزه بسیار بالاست، اما آیا همه ساکنان نوار غزه چنین‌اند؟ درباره مناطق کرانه باختری یا آوارگان فلسطینی مرز ۱۹۴۸ نیز شرایط قابل بررسی است. اما وقتی اثری تولید می‌شود که در آن سایر اقشار غزه، مانند فردی که دست به جاسوسی می‌زند، کسی که وطنش را به بهایی اندک می‌فروشد یا انسانی که از مقاومت خسته شده و دیگر تمایلی به ادامه راه ندارد، دیده نمی‌شوند و در عوض یک قشر خاص به عنوان نماینده کل جامعه معرفی می‌شود، مخاطب با اثری گل‌درشت و شعارزده روبه‌رو می‌شود.

یک مثال عینی در این زمینه، رمان «خار و میخک» نوشته شهید یحیی سنوار به عنوان یک مبارز اصیل فلسطینی است. وقتی این اثر را مطالعه می‌کنید، طیف‌های مختلفی از آدم‌ها با تفکرات، دیدگاه‌ها، گروه‌ها و سبک زندگی‌های گوناگون را در آن می‌بینید. خود او به عنوان یک مبارز، اقشار دیگر جامعه را حذف نکرده است. این موضوع بسیار مهمی است. هیچ جامعه، تشکل یا نهادی وجود ندارد که همه اعضای آن مثل هم فکر کنند و مثل هم زندگی کنند؛ اصلی که به همه ملت‌ها و کشورها قابل تعمیم است.

بنابراین، ورود بدون شناخت و تسری دادن یک جزء، چه سبک زندگی، چه باور، عقیده جهادی، زبان یا لهجه، به کل جامعه، از جمله عواملی است که کار را به شعارزدگی می‌کشاند و ریشه همه این مسائل، به همان ضعف در شناخت و آشنایی بازمی‌گردد.

دفاع‌پرس: اتفاقات سال‌های اخیر، به‌ویژه آنچه در غزه رخ داده، تجربه‌های دشواری را پیش روی نویسندگان و شاعران قرار داده است. آیا فکر می‌کنید زبان و شیوه‌های معمول شعر و داستان برای روایت این تجربه‌ها کافی‌اند، یا به شکل‌های تازه‌ای از نوشتن نیاز داریم؟

طبیعتاً تمامی شیوه‌هایی که در گذشته وجود داشته، همچنان کارکرد خود را حفظ کرده‌اند؛ اما در پاسخ به این سؤال باید گفت که ما قطعاً در تمامی زمینه‌ها به شکل‌های تازه‌ای نیز نیاز داریم.

برای نمونه، در حوزه خبر و اطلاع‌رسانی، خبرنگاران و کسانی که گزارش‌های خبری تهیه می‌کنند و برای شبکه‌ها و خبرگزاری‌های رسمی می‌فرستند، همچنان نقش مهمی در بازتاب رویدادها دارند و در حوادث غزه نیز حضور داشتند. اما آیا حضور آن‌ها کافی بود؟ خیر. در همین حوادث اخیر ثابت شد که در کنار فعالیت خبرنگاران رسمی، لازم است همه افراد دغدغه‌مند جامعه نیز خود را به عنوان یک شهروندخبرنگار تصور کنند.

یکی از عوامل کلیدی که در رویدادهای اخیر به مسئله فلسطین و غزه بسیار کمک کرد، همین احساس مسئولیت در قالب شهروندخبرنگار بودن اقشار مختلف مردم بود؛ اینکه همه خود را مسئول می‌دانستند که روایت کنند، حرف بزنند و دنیا را متوجه اتفاقات در حال وقوع سازند؛ تأثیر مثبت آن نیز در عرصه‌های گوناگون دیده شد.

این قاعده در حوزه ادبیات و آثار نگارشی نیز صادق است. ضمن احترام و حفظ ارزش تمامی سبک‌ها و گونه‌هایی که تاکنون کار شده‌اند، باید به نمونه‌های جدیدتر و به‌روزتر نیز فکر کنیم. برای مثال، چه خوب و چه بد، و موضوعی که کاملاً نیازمند آسیب‌شناسی است، جوان‌ها و بخش قابل‌توجهی از نوجوانان ما کم‌حوصله شده‌اند؛ فضای مجازی آن‌ها را کم‌حوصله بار آورده و به سمت متن‌های ساندویچی و اطلاعات ساندویچی سوق داده است تا سریع به سراغ مطلب کوچکی بروند و مقصود خود را از آن به دست آورند.

شاید این نسل حوصله نداشته باشد که یک کتاب پژوهشی یا اثر مفصل را دست بگیرد تا به مقصود نویسنده برسد. به این قشر نیز باید توجه شود و خوراک فکری متناسب با نیازهایشان ارائه شود؛ اینکه چگونه می‌توانند پاسخ شبهات را دریافت کنند، متوجه اصل مسئله شوند، پیوست‌های آن را درک کنند، با موضوع ارتباط برقرار کنند و تحت تأثیر آن قرار گیرند. اینجاست که باید تأکید کنیم قطعاً به روش‌های به‌روزتر نیاز داریم تا بتوانیم همگام با نیازهای جامعه پیش برویم.

دفاع‌پرس: چگونه می‌توان در ادبیات فلسطین، در کنار رنج و ویرانی، از عشق، امید، خانواده و لحظه‌های ساده زندگی نیز سخن گفت؟ این جنبه‌ها چه جایگاهی در ادبیات مقاومت دارند؟

در پاسخ به این سؤال، شاید ما از یک الگو و سرمشق بسیار بزرگ و مهم برخوردار باشیم؛ الگویی که طبیعتاً همان واقعه روز عاشوراست. در عاشورا بزرگ‌ترین جنایت تاریخ رخ داده است، اما حضرت زینب کبری(س) به عنوان سخنگو و راوی آن واقعه می‌فرماید: «ما رأیت الا جمیلا»؛ جز زیبایی چیزی ندیدم. این نگاه برای کسانی که از باورهای شیعی برخوردارند، زمینه‌ای آماده و راهگشاست؛ هرچند سایرین نیز باید به این درک برسند، اما این مسئله بسیار حائز اهمیت است.

سال‌هاست که شبکه الجزیره قطر به طور مستمر به مسئله فلسطین و غزه می‌پردازد؛ اما نوع پرداخت این شبکه چگونه است؟ از دو زاویه قابل نقد است: نخست اینکه تنها تصویر قربانی را به نمایش می‌گذارد و جانی ماجرا و عامل اصلی این جنایت دیده نمی‌شود. دوم اینکه تصویری به شدت سیاه، تیره و تلخ ارائه می‌دهد؛ تمامی بدبختی‌ها و سختی‌ها برجسته می‌شوند.

با این حال، رویکرد شبکه الجزیره، به عنوان یکی از رسانه‌های پرطرفدار در کشورهای عربی، در عمل به نفع رژیم صهیونیستی تمام می‌شود؛ چرا که این پیام غیرمستقیم را به دیگر کشورهای عربی مخابره می‌کند که حاصل مقاومت و ایستادگی، چیزی جز این حجم از بدبختی، ویرانی و تاریکی نخواهد بود و در نتیجه، هزینه ایستادگی در برابر اسرائیل بسیار سنگین است. وقتی رسانه از امید، پویایی و زندگی سخن نگوید، ناخواسته چنین پیامی منتقل می‌کند؛ در حالی که همین جریان داشتن زندگی در غزه است که باعث شده با وجود حجم عظیم جنایات، آوار و ویرانی‌ها، فلسطین و غزه پس از گذشت بیش از صد سال، که بیش از هفتاد سال آن اشغال و جنگ مستقیم بوده، همچنان زنده بمانند و صدای خود را به گوش جهانیان برسانند.

اگر بخواهم بار دیگر به مثال نخست بازگردم، فیلم تکان‌دهنده «بازمانده» اثر مرحوم سیف‌الله داد، بر اساس رمان «بازگشت به حیفا» اثر غسان کنفانی ساخته شد. غسان به عنوان یک نویسنده فلسطینی، در آن اثر گزارشی از واقعیت‌های تلخ و ناامیدکننده فلسطین ارائه می‌دهد؛ پیش‌بینی او این است که اگر همه تماشاچی بمانند، سرانجام کار چنین خواهد بود.

اما مرحوم سیف‌الله داد هنگام ساخت فیلم نگاه دیگری دارد و می‌گوید پایان این ماجرا نباید تا این حد تیره و تاریک باشد؛ در انتهای کار باید امیدی دمیده شود، زیرا من تنها به دنبال ارائه گزارش نیستم، بلکه می‌خواهم فیلم بسازم و به زنده ماندن این موضوع کمک کنم. به همین دلیل، در فرآیند بازنویسی تغییراتی ایجاد می‌شود؛ در داستان اصلی غسان کنفانی قرار است همه، از جمله آن کودک، از بین بروند و حق خانواده دکتر به طور کامل پایمال شود، اما سیف‌الله داد کودک را نجات می‌دهد و فیلم با آن دیالوگ فراموش‌نشدنی ماندگار می‌شود؛ آنجا که زن صهیونیست به مادربزرگ خانواده می‌گوید «این آخرین بازمانده خانواده است» و مادربزرگ با صلابت پاسخ می‌دهد: «من آخرین بازمانده نیستم.» فیلم نیز در نهایت ثابت می‌کند که او تنها نیست و نوه خانواده باقی می‌ماند تا این راه را ادامه دهد.

طبیعتاً پرداختن به مسئله فلسطین و غزه بدون در نظر گرفتن امید، بازی کردن در زمین دشمن است. اگر ابعاد تاریکی و جنایت را تنها با هدف القای ناامیدی نشان دهیم و به خواننده منتقل کنیم که این، بهای ایستادگی است، در واقع داریم پیام دست کشیدن از مقاومت را ترویج می‌کنیم.

دفاع‌پرس: در سال‌های اخیر، شماری از نویسندگان، شاعران و روزنامه‌نگاران فلسطینی جان خود را از دست داده‌اند. این فقدان چه تأثیری بر ادبیات فلسطین دارد و جامعه ادبی جهان چگونه می‌تواند آثار و روایت‌های آن‌ها را زنده نگه دارد؟

این پرسش تا حد زیادی باید به عنوان یک مسئولیت و دغدغه اصلی برای خود نویسندگان مطرح شود. در کتاب‌هایی مانند «پای در غزه» شاهد هستیم که تعدادی از افرادی که در حال ارائه گزارش‌های روزانه بودند، جان خود را از دست داده‌اند.

روایت‌هایی که ناتمام ماندند و افرادی که تمام تلاش خود را به کار بستند تا صداهایشان باقی بماند و پیام خود را برسانند، اکنون مسئولیتی را بر دوش اهالی فرهنگ، هنر و رسانه گذاشته‌اند؛ اینکه اجازه ندهند کار آن‌ها ناتمام بماند و مسیر را ادامه دهند.

ما می‌توانیم به داستان‌های مختلف، به‌ویژه داستان‌های واقعی و حقیقی که این افراد در حال روایتشان بودند، بپردازیم. اما مهم‌تر از خود آن افراد، حرفی است که آن‌ها می‌زدند؛ یعنی همان پیام و خواسته‌ای که فرد می‌خواست مخابره کند، اما در مسیر آن جان خود را از دست داد و روایتش ناتمام ماند. در نهایت، پرداختن به حرف، پیام و خواسته این عزیزان، شاید از مهم‌ترین مسئولیت‌های اهالی فرهنگ و هنر در شرایط کنونی باشد.

دفاع‌پرس: به نظر شما جوایز و برنامه‌های ادبی با محوریت فلسطین تا چه اندازه می‌توانند به دیده شدن نویسندگان و گسترش ارتباطات فرهنگی کمک کنند؟ برای تداوم اثرگذاری آن‌ها چه اقداماتی لازم است؟

طبیعتاً اگر در برگزاری جوایز و برنامه‌هایی با محوریت فلسطین، مشارکت حقیقی مسلمانان، نویسندگان و اهالی فرهنگ در جهان اسلام صورت بگیرد، این اقدامات می‌تواند تأثیر بسیار زیادی داشته باشد. دست‌کم می‌تواند محفلی ایجاد کند تا این هنرمندان یکدیگر را ببینند، بشناسند و آثار هم را مطالعه کنند؛ بدین ترتیب، آن‌ها می‌توانند نگاه مسلمانان و مردم سایر کشورها را نسبت به این مسئله درک کنند.

موفقیت این مسیر بستگی به این دارد که یک مراسم چقدر درست برگزار شود و چقدر برای طراحی یک جایزه یا برنامه مشابه، برنامه‌ریزی دقیق صورت گیرد. همچنین این موضوع نیازمند تداوم است؛ برگزاری یک یا دو دوره از چنین برنامه‌هایی نمی‌تواند کمک شایانی باشد. این رویدادها باید به گونه‌ای باشند که افراد با هم آشنا شده، یکدیگر را تشویق کنند و راهنمایی کنند.

در اینجا همان بحثی که پیش‌تر مطرح شد، یعنی شناخت فرهنگ مبدأ در کنار فرهنگ مقصد، برای خروج از کلیشه‌ها بسیار اهمیت می‌یابد. نویسندگان غیرعرب و غیرفلسطینی باید فرصتی داشته باشند تا با نویسندگان بومی آشنا شده و با آن‌ها ارتباط برقرار کنند. آن‌ها می‌توانند از تجربیات و اطلاعاتی که نویسندگان بومی در اختیارشان می‌گذارند، برای بهبود آثار خود بهره ببرند.

باید توجه داشت که ساکنان یک منطقه، سوژه‌های بسیار زیادی را می‌شناسند و با جزئیات موضوعی آشنا هستند که شاید عمر یک نویسنده برای مطالعه تمام آن‌ها کافی نباشد؛ لذا استفاده از دانش آن‌ها برای انتقال این داستان‌ها به نویسندگان کشورهای دیگر بسیار ضروری است تا این نویسندگان بتوانند در این زمینه ایفای نقش کنند.

از طرف دیگر، هر نویسنده در کشور خودش می‌تواند از حمایت‌ها و همراهی مردم کشورهای دیگر، به‌ویژه کشورهای مسلمان از فلسطین، سخن بگوید. چرا که وقتی ما درباره حمایت ایران از فلسطین صحبت می‌کنیم، رسانه‌های غربی و معاند همواره سعی می‌کنند با ایجاد شبهه، این حمایت را به مسائل مذهبی یا گسترش قلمرو امپراتوری ایران نسبت دهند.

در اینجا چنین رویدادهای فرهنگی فرصتی بسیار مناسب است تا وقتی یک نویسنده از یک کشور عربی یا اسلامی، آثار نویسندگان ایرانی را بررسی می‌کند، با باورها، فرهنگ و چرایی این حمایت مردم ایران آشنا شود. او می‌تواند این واقعیت را در قالب آثار خود به جامعه و مخاطبان کشورش منتقل کند. بنابراین، باید به این دست رویدادها نگاهی بسیار جدی داشت و برای آن‌ها برنامه‌ریزی مستمر و دقیق انجام داد.

انتهای پیام/ 121