دايره المعارف و بسترهاي سياسي جنگ
در ابتداي اين نشست، سردار سوداگر _ رييس پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس _ با تبريك ايام دههي فجر گفت: در طول سالهاي بعد از پايان جنگ تقريبا همهي گفتمانها در خصوص دفاع مقدس، گفتوگوي حماسي، فرهنگي و اجتماعي بود؛ ولي هماكنون رويكرد جديدي نسبت به گفتمان دفاع مقدس در پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس وجود دارد كه گفتوگو با جامعهي اسلامي، ملي، علمي و فرهنگي را دربر ميگيرد. بررسي عميق و همهجانبهي دفاع مقدس اضافه بر مباني فرهنگي، ارزشي و حماسي داراي مباني علمي بسيار عميق و پويايي است. اگر در بررسي جنگ، جغرافيا، تاريخ، مديريت و اقتصاد مد نظر قرار نگيرد، آن بررسي ناقص است؛ بايد سعي كنيم كه تمام اين مباني علوم و معارف را در بررسي خود جاي دهيم و به آنها بپردازيم.
او در ادامه گفت: بايد بتوانيم تعريفي درست از ارتباط نظام آموزشي و دفاعي را به نتيجه برسانيم و شكاف بين آموزش عالي و دفاعي را در توسعهي امنيت ملي پايدار كمتر كنيم؛ چرا كه هرچقدر فاصله بين اين دو نظام افزايش پيدا كند، توسعهي امنيت ملي پايدار آسيبپذيرتر ميشود. علاوه بر گذاشتن دو واحد اختياري دفاع مقدس در نظام آموزش عالي، دو واحد اجباري هم اضافه ميكنيم. ايجاد رشتههاي كارشناسي ارشد كه ارتباط معنيداري با دفاع مقدس دارند و تأسيس گروههاي علوم دفاعي در كنار علوم پزشكي و انساني در نظام آموزش عالي از جمله حركتهاي ما براي رسيدن به توسعهي امنيت پايدار است.
سوداگر دربارهي دايرةالمعارف دفاع مقدس نيز اظهار كرد: دايرةالمعارف دفاع مقدس نماد كار علمي و پژوهشي در رابطه با دفاع مقدس است. معاونان آموزشي و پژوهشي پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس و گروههاي علمي و پژوهشي در تدوين دايرةالمعارف دفاع مقدس حضور داشتند و به نوعي آنها يكي از دستورات مقام معظم رهبري در خصوص دفاع مقدس را انجام دادند و حركت آنها در تدوين اين اثر ماندگار، اثربخشي به توسعه و امنيت پايدار كشور است.
رييس پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس ادامه داد: موضوعهاي متنوع دايرةالمعارف دفاع مقدس مثل تمام دايرةالمعارفها به ترتيب الفبايي است. اين فرهنگنامه كاري ارزشمند است و جنبهي ملي و فراملي دارد. در همهي كشورها در رابطه با موضوعهايي بزرگ تلاش ميكنند دايرةالمعارفي ماندگار تدوين كنند كه اين كار يك بار صورت ميگيرد. اين موضوع براي دايرةالمعارف دفاع مقدس هم صدق ميكند.
همچنين در ادامهي اين نشست خبري، سردار حسن رسولي _ معاون ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس _ دربارهي دايرةالمعارف دفاع مقدس اظهار كرد: جلد اول دايرةالمعارف دفاع مقدس منتشر شده است و هماكنون جلد دوم آن آماده چاپ است و اميدواريم در پايان سال منتشر شود. دايرةالمعارف دفاع مقدس در موضوعهاي حقوقي، سياسي، اجتماعي، فرهنگي و ... تدوين شده است و 150 نفر در جمعآوري مطالب آن شركت داشتند. همچنين 3400 موضوع متنوع در اين دايرةالمعارف وجود دارد.
محسن رخصتطلب _ مدير گروه نظامي اين دايرةالمعارف _ دربارهي اين بخش گفت: طي سه سال گذشته بيش از 400 مدخل در رابطه با اين گروه استخراج كرديم كه 1800 مدخل در شوراي علمي به تصويب رسيد. گروه نظامي به چهار بخش تقسيم ميشود؛ بخش يك عمليات است. در بررسي عمليات با چهار نوع عمليات زميني، دريايي، هوايي و عمليات هوانيروز روبهرو هستيم كه در آنها، نام، رمز و تاريخ عمليات، اهداف و دلايل انجام عمليات، تشريح جغرافياي منطقه و ... بررسي ميشود.
مدير گروه نظامي دايرةالمعارف دفاع مقدس در پايان گفت: بخش چهار، ساختار و سازمانهاست. ساختار و سازمانهاي نيروهاي مسلح و سازمانهاي پشتيباني رزم در ايران و عراق در دوران هشت سال دفاع مقدس با فرازونشيبهايي روبهرو بوده است. در ايران هم يگانهاي از هم پاشيده و كادر از دستداده ارتش جمهوري اسلامي ايران به دليل خروج مستشاران آمريكايي، پاكسازي ارتش پس از انقلاب كه بعدها سازماندهي شد و دستههاي كوچك و خودجوش مردمي قابل بررسي هستند كه به مروز زمان به گروهان، گردان، تيپ، لشكر، سپاه و حتا نيرو تبديل شدند. در خصوص سازمانها و گروههاي پشتيباني رزم به مواردي مانند جهاد سازندگي پرداخته شده است.
او افزود: بخش دو اصطلاحات است. در بخش اصطلاحات، واژهها و لغاتي كه در دوران دفاع مقدس به كار گرفته ميشده، تدوين شده است و مصداقهايي براي آنها در اين دايرةالمعارف بيان كرديم. بخش سه، تسليحات و تجهيزات است. تسليحات و تجهيزات در دفاع مقدس به پنج دسته انفرادي، سبك و سنگين، تاكتيكي و راهبردي تقسيم ميشود. در اين رابطه ضمن بيان ويژگيها و نوع كاربرد و محل جغرافيايي آنها به ذكر مصاديق و حوادث مورد نظر ميپردازيم.
مدير گروه نظامي دايرةالمعارف دفاع مقدس در پايان گفت: بخش چهار، ساختار و سازمانهاست. ساختار و سازمانهاي نيروهاي مسلح و سازمانهاي پشتيباني رزم در ايران و عراق در دوران هشت سال دفاع مقدس با فرازونشيبهايي روبهرو بوده است. در ايران هم يگانهاي از هم پاشيده و كادر از دستداده ارتش جمهوري اسلامي ايران به دليل خروج مستشاران آمريكايي، پاكسازي ارتش پس از انقلاب كه بعدها سازماندهي شد و دستههاي كوچك و خودجوش مردمي قابل بررسي هستند كه به مروز زمان به گروهان، گردان، تيپ، لشكر، سپاه و حتا نيرو تبديل شدند. در خصوص سازمانها و گروههاي پشتيباني رزم به مواردي مانند جهاد سازندگي پرداخته شده است.
سپس حسين يكتا _ مدير گروه حقوقي و سياسي _ دربارهي اين بخش دايرةالمعارف دفاع مقدس گفت: در اين كتاب به ابعاد و بسترهاي جنگ ميپردازيم و اينكه چرا جنگ اتفاق افتاده است. بيشتر عليت جنگ را بررسي ميكنيم. در اين گروه چهار موضوع مستقل بررسي شده است. بخش يك اصطلاحات و مفاهيم، بخش دو گروهها و احزاب سياسي ايران و عراق، بخش سوم كشورها، و بخش چهارم سازمانهاي منطقهيي و بينالمللي است. اسناد و مدارك مستند از سازمانهاي مختلف جمعآوري كرديم كه مقالههايي را تحت عناوين آنها ارائه ميكنيم.
او افزود: مدخلهاي ما در چند فصل اصلي تنظيم شده كه در بخش فرهنگي - هنري به اين شرحاند: 1_ مفاهيم فرهنگي ارزشي مانند احساس تكليف، ايثار، گذشت، آزادگي 2_ ادبيات، شعر، داستان، خاطره، 3_ سينما، تئاتر، موسيقي 4_ عكس و پوستر 5_ هنرهاي تجسمي مانند كاريكاتور، خطاطي، معماري، نقاشي و مجسمهسازي. 140 عنوان از اين گروه به تصويب شوراي علمي رسيده كه در جلد اول دايرةالمعارف دفاع مقدس 12 عنوان آنها مطرح شده است و در جلدهاي بعدي بقيهي موضوعات آورده ميشود.
شيرزادي عنوانهاي اصلي گروههاي اجتماعي - اقتصادي و زيرمجموعههاي آنها را هم به اين شرح معرفي كرد: 1_ نقش و حضور اقشار مختلف جامعه. در اين بخش به نقش و حضور گروههاي مختلف جامعه در جبهههاي جنگ پرداخته ميشود و از جمله مداخل آن ميتوان به عنوانها و موضوعاتي همچون كارگران، كشاورزان، زنان و دانشجويان اشاره كرد. 2_ آثار و پيامدهاي فردي، اجتماعي و مديريتي جنگ. در اين بخش عنوانها و موضوعاتي چون قوميتها، تقويت وحدت ملي، مديريت سازندگي و نظام خانواده مطرح ميشود. 3_ امور اقتصادي. از جمله عمدهترين موضوعات اين بخش، مديريت اقتصاد جنگ، بازسازي ويرانيهاي دوران جنگ، عدالت اجتماعي و تورم است.
همچنين پژمان پورجباري _ مدير گروه دولت و علمي _ گفت: تمام فعاليتهاي دستگاههاي كشوري كه غيرنظامي بودند و در سياستگذاريهاي جنگ نقش داشتند، در اين دايرةالمعارف آورده شده است و به دو بخش مفاهيم و سياستگذاريها، و عملكرد و حضور دستگاهها در جنگ ميپردازد. نقش بانكها و بيمهها در دفاع مقدس موضوع مهمي در اين بخش است.
رضا سلطاني _ مدير گروه جغرافيا _ نيز گفت: با شروع جنگ تحميلي حدود 1200 كيلومتر مرز ايران مورد تجاوز قرار گرفت و در بعضي از نقاط تا عمق 80 كيلومتر نيز اشغال شد. در اين ميان پنج استان آذربايجان غربي، كردستان، كرمانشاه، ايلام و خوزستان مستقيما درگير جنگ شدند. در اين بخش به اتفاقات مهمي كه در استانهاي جنگي و غيرجنگي به وقوع پيوسته، ميپردازيم. جغرافيا شامل دو بخش مكانها و عوارض حساس است. مكانها به مركز استانها، شهرستانها، شهرستانها تقسيم ميشود و عوارض حساس، پلها، رودها، تنگها، تپهها، كوهها و جادههاست.
محسن شاهرضايي _ مدير گروه شهدا و اشخاص _ هم گفت: مداخل اين گروه شامل شهدا و اشخاصي است كه بر اساس اين ضوابط انتخاب شدند. 1_ شهداي با مسؤوليت فرماندهي تيپ به بالا و همتراز، 2_ شهداي شاخص. اين بخش به چهار موضوع تقسيم ميشود كه شامل 1_ معرفي شناسنامهيي، 2_ شرح حال، 3_ نكات فرعي و 4 _ ويژگيهاي محتوايي است.
