واكاوي ناپيداهاي يك نامه

يكي از اخبار مهم اين روزها كه نظر بسياري را به خود جلب كرده، نامه 24 كارشناس برجسته موضوع ايران به اوباما است. اين نامه حدود سه هفته پيش نوشته شد و روزنامه آمريكايي «كريستين ساينس مانيتور» چند روز پيش آن را منتشر كرد. نكته مهم اين نامه، تأكيد نويسندگان آن بر حل موضوع هسته اي ايران از طريق ديپلماسي و گفت وگو است. اين روزنامه در اين باره نوشت: «گروهي از كارشناسان موضوع ايران و مقامات ارشد سابق آمريكا تأكيد كرده اند كه تحريم ها احتمالاً ادامه برنامه هسته اي ايران را متوقف نخواهد كرد و از كاخ سفيد درخواست كردند كه به دنبال مذاكرات قدرتمند، جدي و واقعي با تهران باشند كه اينگونه مذاكرات بهترين فرصت براي جلوگيري از تجهيز ايران به سلاح هسته اي است.»
پيش از بررسي فراز فوق كه بخش اصلي نامه است، بايد درباره چرايي انتشار نامه بحث كرد. نامه در زماني نوشته و مهم تر از آن در زماني رسماً منتشر شد كه طرح بحث آمريكا درباره مذاكره با ايران در فضاي رسانه اي باقي است و درباره آن كم و بيش اظهارنظرهايي شده است و رسانه ها از امكان گفت وگوي ايران با 1+5 درآينده نزديك خبر مي دهند. با در نظر گرفتن اين دو مسئله، نمي توان راحت از كنار موضوع گذشت و گفت آنها ارتباطي با هم ندارند. با اينكه آمريكايي ها موضع ايران را درباره مذاكره دريافته اند، اما مأيوس نشده اند و گمان مي كنند، مسير كاملاً بن بست نشده و مي توان راه ها و روش هاي ديگري را نيز آزمود. از طرف ديگر گفته مي شود غربي ها براي مذاكرات آتي 1+5 با ايران پيشنهاد جديدي آماده كرده اند كه در واقع همان پيشنهاد پيشين است كه جزييات آن اندكي تغيير پيدا كرده است و به احتمال زياد ايران آن را نمي پذيرد. در اين صورت بايد گفت اين نامه در مقدمه نشست آينده ايران و 1+5 نوشته و منتشر شده تا پشتوانه مثبتي براي طرف غربي باشد تا وانمود كند به پيشنهاد اين كارشناسان توجه كرده و مواضعش منعطف شده و بنابراين ايران هم از خود انعطاف نشان دهد. نكته محتمل ديگر درباره علت نگارش اين نامه، ارزيابي و تحليل موضع ايران است. به نظر مي رسد مذاكره همچنان از گزينه هاي اصلي آمريكا در بحث هسته اي ايران است؛ اما آنها قدرت پيش بيني و تحليل درست موضع ايران و يافتن نقاط حساس موضوع كه بتواند كار را به نتيجه دلخواه آنها نزديك كند، ندارند، از اين رو سعي مي كنند با دست زدن به اقدامات غيرمترقبه ميزان سنجش شان از واكنش هاي ايران را افزايش دهند.






اين موضوع محدود به حوزه، مسئولان، نخبگان و گروه هايي سياسي نيست و عرصه اجتماعي را نيز در برمي گيرد.
در فراز ذكر شده از نامه 24 كارشناس برجسته كه در ابتداي نوشتار به آن اشاره شد، دو نكته مهم وجود دارد:
1- پيش فرض باطل؛ از اين فراز مشخص مي شود كه نويسندگان اين نامه نيز مانند بسياري از مقامات و تحليل گران غربي درباره فعاليت هاي هسته اي ايران داراي پيش فرض باطل هستند. اين مهم از آنجا مشخص مي شود كه آورده اند: «اينگونه مذاكرات بهترين فرصت براي جلوگيري از تجهيز ايران به سلاح هسته اي است.» تا زماني كه چنين پيش فرض وجود داشته باشد، ذات گفت وگوها خشن است و در بي اعتمادي كامل انجام مي گيرد. بي اعتمادي نيز مانع پيشرفت گفت وگوها مي شود افزون بر آنكه، غربي ها داراي سابقه بد پيمان شكني نيز هستند.
2- فهم درست؛ در همين فراز به اين موضوع مهم اشاره شده كه: «تحريم ها احتمالاً ادامه برنامه هسته اي ايران را متوقف نخواهد كرد.» اين شناخت از موضع و رفتار ايران كاملاً درست است و چه بسا اين شناخت علت اصلي نگارش اين نامه باشد. چنانچه تصميم گيرندگان غربي نيز به اين شناخت باور داشته باشند و آن پيش فرض را هم اصلاح كنند، قطعاً مواضع آنها و جهت گفت وگوها تغيير پيدا مي كند و تصميم گيري نيز آسان تر مي شود. غربي ها براي بازنگري رفتارشان هنوز فرصت دارند.



رضا گرمابدري