دفتر ویژه اطلاعات پهلوی زیر سیطره انگلیس

به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، رژیم پهلوی تنها سلسله دست‌نشانده‌ای بود که توسط بیگانگان روی کار آمد و از حمایت همه‌جانبه آنها برخوردار بود؛ به همین دلیل با سلسله‌های پیش از خود تفاوت‌های اساسی داشت. شناخت این سلسله به نحوی به شناخت ماهیت انقلاب اسلامی کمک می‌کند؛ چرا که این انقلاب نجات‌بخش نه‌فقط با یک رژیم دست‌نشانده که با همه جهان استعمار و استکبار در جنگ بود. یکی از راه‌های شناخت رژیم پهلوی مطالعه کتاب‌هایی است که توسط عمال شاه به نگارش درآمده‌اند و از همین رو نگاهی جانبدارانه به انقلاب اسلامی ندارند.

کتاب «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» که بخش‌هایی از آن را در ادامه می‌خوانید به قلم «حسین فردوست» نوشته شده و پرده از حقایقی برمی‌دارد که می‌تواند تصویری واقعی از حکومت دیکتاتوری رژیم پهلوی بر مردم ایران ارائه دهد.

دفتر ویژه اطلاعات سازمان و وظایف آن

پس از طی دوره آموزش ۴ ماهه در انگلستان به ایران مراجعت کردم. طبق آموزش در انگلیس کلیه پرسنل دفتر را از افراد نظامی پس از بررسی‌های دقیق، انتخاب کردم و آموزش کافی دادم و پس از ۳ ماه کار فشرده در سال ۱۳۳۸ فعالیت دفتر ویژه اطلاعات را آغاز نمودم. سازمان دفتر به شرح زیر بود: رئیس و یک معاون در تمام طول موجودیت دفتر تا انقلاب ریاست دفتر با من بود و این یک اصل بود که در انگلستان نیز بشدت رعایت می‌شد. در طول این مدت دفتر تنها ۳ معاون داشت اول صمدیانپور پس از او عشقی پور و سپس نجاتی امور دفتر توسط ۵ شعبه اداره‌ می‌شد.

شعبه یک، مسئول انجام کلیه امور اداری و مالی دفتر بود. هزینه سری از این امر مستثنی بود و در اختیار معاون دفتر قرار داشت. این شعبه طبعا بیشترین پرسنل را داشت و مرکب از یک افسر و حدود ۲۰ درجه دار و یک ماشین نویس بود که وظایفی از قبیل رانندگی نامه رسانی نظافت آبدارخانه و اموری از این قبیل را انجام می‌دادند. شعبه دو مسئول امور کشوری بود. مطالبی که از سازمان‌های مختلف کشوری به دفتر‌ می‌رسید توسط این شعبه بررسی و تلخیص و گزارش مربوطه تهیه می‌شد و در صورت صدور دستور همین شعبه مسئول مراجعه به وزارتخانه مربوطه و اخذ جواب و تهیه گزارش بود. این شعبه دارای ۴ افسر رئیس و ۳ پرسنل و یک ماشین نویس بود. 

شعبه سه مسئول امور سیاسی بود. بررسی و خلاصه کردن و تهیه گزارش از مسائل سیاسی که اکثراً از اداره دوم ارتش و اداره کل سوم ساواک واصل می‌شد، به عهده این شعبه بود. در صورت صدور دستور مراجعه به سازمان مربوطه و اخذ جواب و تهیه گزارش نیز با شعبه فوق بود. این شعبه دارای ۴ افسر رئیس و ۳ پرسنل و یک ماشین نویس بود. شعبه چهار مسئول امور نظامی و انتظامی کشور بود. بررسی و خلاصه کردن و تهیه گزارش درباره ارتش و نیرو‌های انتظامی شهربانی و ژاندار مری و در صورت صدور دستور مراجعه به سازمان مربوطه و اخذ جواب و تهیه گزارش با این شعبه بود. این شعبه نیز ۴ افسر رئیس و ۳ پرسنل و یک ماشین نویس داشت. 

شعبه پنج شعبه تحقیق بود. این شعبه در آغاز وجود نداشت و بعداً تشکیل شد. علت این بود که محمدرضا در مواردی دستور تحقیق پیرامون مسئله‌ای را می‌داد و لذا ضرورت یافت که شعبه‌ای مختص این کار تشکیل شود. هر گونه تحقیقی که در هر سازمان اعم از کشوری و نظامی و انتظامی در مرکز یا خارج از مرکز ضرورت می‌یافت توسط این شعبه انجام می‌شد. این شعبه به علت حجم زیاد کار به پرسنل بیشتر نیاز داشت و لذا مرکب از ۶ افسر رئیس و ۵ پرسنل و یک ماشین نویس بود.

بنابر این دفتر ویژه اطلاعات جمعا پرسنل ناچیزی داشت ولی چارت سازمان به نحوی بود که می‌توانست تا ۲۵ افسر را به خدمت گیرد و همین تعداد به خوبی از عهده وظایف بر می‌آمدند. دفتر از نظر انجام وظایف خود استقلال داشت و تابع هیچ سازمانی نبود، ولی از نظر تأمین پرسنل و وسایل و اخذ حقوق و مزایا تابع گارد بود. در سال‌های اخیر هزینه سری دفتر حدود ۷۵۰ هزار تومان بود که از ستاد ارتش دریافت می‌شد، ولی هر سال طبق رویه ارتش هم در مورد تعداد پرسنل و هم در مورد هزینه سری تجدید نظر می‌شد و معمولاً تصویب می‌گردید.

بنابراین دفتر رأساً استخدام انجام نمی‌داد و کلیه پرسنل افسر و درجه دار از نیروی زمینی تقاضا‌ می‌شد. ترفیعات با تصویب ارتش امکان‌پذیر بود و در خود دفتر برای افسران تا درجه سرهنگی و برای درجه‌داران تا استوار یکمی بی‌اشکال بود. ولی، چون دفتر محل سرتیبی نداشت، اگر قرار بود افسری سرتیپ شود، بدوا به واحد مربوطه منتقل می‌شد و سپس ترفیع می‌یافت. چون سازمان مصوبه در اختیار ستاد ارتش بود هر افسری که به دفتر منتقل می‌شد در محل بلا تصدی برای او تعیین شغل و به ستاد ارتش گزارش می‌شد. هر افسری که به دفتر منتقل می‌شد، طبق مدارک موجود به او آموزش داده می‌شد و سپس آزمایش می‌گردید. کلیه درجه داران دوره حفاظت را طی می‌کردند. حقوق پرسنل توسط ستاد ارتش پرداخت می‌شد و مزایای پرسنل با مزایای اداره دوم ارتش منطبق بود.

افسران دفتر در مجموعه ارتش شاخص بودند و معمولاً پس از ۱۰-۱۵ سال خدمت در دفتر که برای سرتیپ شدن به ارتش بازمی گشتند به مشاغل مهم می‌رسیدند. در آغاز تشکیل دفتر به دستور محمدرضا مقرر شد که صمدیانپور و موثقی نیز جزء افسران دفتر باشند. این مسئله را نصیری به من ابلاغ کرد و مشخص شد که وظیفه غیر رسمی و پنهانی صمدیانپور در دفتر این است که یک نسخه از گزارشات روزانه دفتر را در اختیار شاپور جی قرار دهد. بعد‌ها صمد یانپور به کمک نصیرى سیهبد و رئیس شهربانی شد و سرلشکر عشقی پور (معاون دفتر پس از صمدیانپور این وظیفه را انجام می‌داد. 

همانطور که گفتم یکی از وظایف اصلی دفتر دریافت گزارشات روزانه و بررسی و تلخیص آن برای اطلاع محمدرضا بود. باید تأکید کنم که گزارش‌های عملیاتی به دفتر ارسال نمی‌شد. اگر شهربانی یا ژاندارمری برحسب تصادف مطالب عملیاتی می‌یافت اگر مربوط به نظامیان می‌شد به اداره برساند و نتیجه را به دفتر بگوید. یکی دیگر از وظایف اصلی دفتر تشکیل و اداره شورای امنیت کشور بود که بعدا به ۲ شورا با نام‌های شورای‌عالی هماهنگی و شورای هماهنگی رده دو تبدیل شد. روز شنبه هر هفته شورای رده یک و شنبه هفته بعد شورای رده دو در دفتر تشکیل می‌شد و رئیس دفتر (من) دبیر شورایعالی هماهنگی بود.

این جلسات تا انقلاب یعنی تا روزی که امکان داشت تشکیل شد. برای هر جلسه در دفتر صورتجلسه تهیه می‌شد که یک نسخه به محمدرضا و یک نسخه به هر یک از اعضاء شورا داده می‌شد. همانطور که گفتم شورای رده دو بسیار جدی‌تر و منظم‌تر از شورای رده یک بود و لذا، چون جلسات شورای رده یک را بی‌حاصل تشخیص دادم که اکثراً وقت خود را به شوخی و یا طرح مسائل بی‌اهمیت می‌گذراندند دیگر آنها را دعوت نکردم مگر در مواردی که یا محمدرضا دستور تشکیل جلسه می‌داد یا یکی از اعضاء شورا تقاضای تشکیل‌ می‌کرد و یا خود من تشکیل جلسه را ضرور تشخیص می‌دادم. به همین دلیل تعداد صورتجلسات شورای رده یک بتدریج بسیار کم شد.

سومین وظیفه دفتر ویژه اطلاعات ایجاد شبکه‌های پنهانی در ارتش و ساواک و نیرو‌های انتظامی و جامعه بود. وظایفی که قبلا شرح دادم در واقع وظایف رسمی و علنی دفتر ویژه اطلاعات بود بدان معنا که پرسنل دفتر و روسای ساواک اداره دوم شهربانی و سایر افرادی که به نحوی با دفتر آشنایی داشتند، دفتر را به عنوان چنین ارگانی می‌شناختند، ولی شبکه‌های مخفی دفتر برای همین افراد نیز مخفی بود و از آن اطلاعی نداشتند و بودجه وظایف پنهانی با عنوان بودجه سری دریافت می‌شد.

انتهای پیام/ 161