دانشگاه جامع انقلاب اسلامی؛ حلقه اتصال نخبگان برای حل مسائل کشور/ بسیج چگونه ایران را به مرجعیت علمی نزدیک میکند؟
گروه سیاسی دفاعپرس: تصویب اساسنامه دانشگاه جامع انقلاب اسلامی به سالهای قبل باز برمیگردد ولی به صورت رسمی فعالیت این دانشگاه از سال ۱۴۰۰ آغاز شده تا با الگویی نوآورانه و بومی، شبکهسازی و بسیجکنندگی جوان مومن انقلابی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی گام بردارد؛ لذا برای تحقق این هدف و مقصد از آزمایشگاههای هوش مصنوعی و فناوریهای نوین و مرکز افکارسنجی بهره میبرد و اگر توسط سازمان بسیج مستضعفین تشکیل شده و از آن پشتیبانی هم میکند، اما لزوما برای انجام ماموریتهای خاص بسیج نیست؛ زیرا قصد دارد از بسیج ظرفیت سایر دانشگاهها برای حل مسئلههای انقلاب اسلامی استفاده کند.
بدین ترتیب با این مقدمه و در آستانه سال تحصیلی جدید، خبرنگار دفاعپرس به دانشگاه جامع انقلاب اسلامی رفته و گفتوگویی را با روحاله رضوینژاد رئیس این دانشگاه انجام داده که در ادامه آمده است.
دفاعپرس: بسیج چه نقشی در دستیابی کشور به مرجعیت علمی ایفا میکند؟
بسیج عرصهای برای جهاد و بستری برای نقشآفرینی مردم است. یکی از مهمترین عرصههای نقشآفرینی بسیج، حوزه علم و فناوری است؛ چراکه آرمان انقلاب اسلامی، تمدنسازی و دستیابی به حیات طیبه است و تمدنسازی نیز بر پایه علم نافع، یعنی دانشی که در پرتو اندیشه اسلامی شکل میگیرد، استوار است.
از همین رو، امام شهید بر ضرورت دستیابی کشور به مرجعیت علمی تأکید داشتند. تحقق این هدف، نیازمند «جهاد علمی» است؛ جهادی که بدون مشارکت همهجانبه مردم و نخبگان امکانپذیر نیست. در این مسیر، بسیج میتواند نقش سازماندهنده و پیشران مردم را برای ورود به عرصه علم و فناوری ایفا کند. با توجه به اهمیت علم و فناوری، بسیج تلاش میکند ظرفیتها، ابزارها و بسترهای لازم را فراهم کند تا بتواند این ظرفیت عظیم مردمی را پای کار بیاورد. خود بسیج نیز به تعبیر امام شهید، «عظیمترین شبکه مردمی عالم» و «مزرعه بیحصار» است؛ شبکهای که در آن هم ظرفیت نیاز، هم ظرفیت پاسخ و هم ظرفیت پشتیبانی وجود دارد.
یکی از این ظرفیتها، بسیج اساتید کشور است. بر اساس نگاه امام شهید که فرمودند «همه کسانی که احساس مسئولیت میکنند نسبت به انقلاب و کشور، بسیجی هستند» و همچنین با توجه به تأکید رهبر معظم انقلاب بر مفهوم «هر ایرانی یک بسیجی»، آحاد اساتید، دانشجویان و نخبگان میتوانند خود را بخشی از این حرکت بدانند. بسیج میتواند در مسیر دستیابی به مرجعیت علمی نقش ویژهای ایفا کند؛ البته این نقش به معنای آن نیست که بسیج میخواهد خود مجری همه امور باشد، بلکه هدف اصلی آن فراهم کردن عرصهای برای نقشآفرینی مردم، نخبگان، اساتید و دانشجویان است؛ بسیج را نباید صرفاً یک سازمان در کنار سایر سازمانها دانست؛ بلکه ظرفیت بسیج فراتر از یک سازمان معمولی است. از همین منظر، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی نیز نباید صرفاً دانشگاهی در کنار سایر دانشگاهها باشد، بلکه باید یک دانشگاه شبکهای و بسیجکننده باشد؛ یعنی بتواند ظرفیتهای مختلف علمی کشور را به یکدیگر متصل کند. بسیج نیز تلاش میکند ظرفیتهای پشتیبان خود را در اختیار این حرکت قرار دهد تا امکانات و زیرساختهای موجود کشور با ظرفیت عظیم جوانان، اساتید و دانشجویان پیوند بخورد. انقلاب اسلامی در حوزههای مختلف علمی و فناوری به پیشرفتهای حیرتانگیز و بزرگی دست یافته است؛ اما با وجود این دستاوردها، هنوز تنها بخش محدودی از ظرفیت دانشگاهها در مسیر حل مسائل کشور و انقلاب اسلامی قرار گرفته است.
حتی برخی مطالعات نشان میدهد سهم پایاننامهها و رسالههایی که مستقیماً به حل مسائل کشور اختصاص دارند، بسیار پایین و در برخی موارد کمتر از یک درصد است. این وضعیت میتواند تغییر کند و این ظرفیت را از یک درصد به ۱۰، ۲۰ درصد و حتی بیشتر افزایش داد. برای تحقق چنین هدفی، به نظر میرسد باید نگاه بسیجی و رویکرد «هر ایرانی یک بسیجی» در عرصه علم و فناوری حاکم شود؛ یعنی هر فرد، متناسب با توان و تخصص خود، مسئولیتی برای پیشرفت کشور بر عهده بگیرد. اگر این ظرفیت عظیم مردمی و علمی بهدرستی به مسائل کشور متصل شود، میتوان گامهای بلندی در مسیر مرجعیت علمی و تمدنسازی برداشت.
دفاعپرس: نحوه ورود به این دانشگاه چگونه است و اینکه آیا فقط مختص بسیجیان بوده یا اینکه افراد دیگری هم میتوانند وارد دانشگاه شوند؟
ما در این مسیر به سه گروه از افراد نیاز داریم؛ نخست، افراد عالم و نخبه؛ دوم، افراد متعهد و انقلابی؛ و سوم، افرادی که توان شبکهسازی و بسیجکنندگی داشته باشند. بر اساس اصل مردمسالاری، هرجا مردم وارد میدان شوند، آن حوزه نیز ماهیت مردمسالار پیدا میکند.
برای مثال، اگر مردم در عرصه اقتصاد مشارکت داشته باشند، اقتصاد مردمسالار شکل میگیرد. همین قاعده در حوزههای دیگری مانند علم، کشاورزی، سیاست و سایر عرصهها نیز صادق است. البته تحقق این هدف نیازمند دو اقدام اساسی است؛ نخست، تولید دانش و الگوی مناسب برای مردمسازی و فراهم کردن زمینه مشارکت مردم در عرصههای مختلف؛ و دوم، تربیت افرادی که بتوانند شبکهسازی و ظرفیتهای مردمی را فعال و بسیج کنند و در عین حال از ویژگیهای علمی، نخبگی، تعهد و روحیه انقلابی برخوردار باشند. یکی از مأموریتهای مهم این دانشگاه نیز باید تربیت چنین نیروهایی و فراهم کردن دانش و الگوی لازم برای شکلگیری این شبکههای مردمی باشد.
در نتیجه، این دانشگاه برای تحقق این هدف به سراغ استادانی میرود که از چنین ویژگیهایی برخوردار باشند. از استادان دانشگاه انتظار میرود علاوه بر آموزش، پژوهش و در برخی موارد اجرای پروژههای علمی و ملی، در زمینه شبکهسازی و فعالکردن ظرفیتهای مردمی نیز نقشآفرینی کنند. در این چارچوب، حوزههایی مانند هوش مصنوعی، فناوری کوانتوم، نظریهپردازی و سایر حوزههای علمی راهبردی از اهمیت ویژهای برخوردار هستند و استادانی که علاوه بر تخصص علمی، توانایی شبکهسازی و بسیج ظرفیتهای علمی را داشته باشند، میتوانند در این دانشگاه نقش محوری ایفا کنند. در زمینه جذب دانشجو نیز به دنبال دانشجویانی هستیم که علاوه بر برخورداری از توانایی علمی مناسب، از تعهد، اخلاق و صلاحیتهای عمومی لازم نیز برخوردار باشند.
البته قرار نیست برای ورود به دانشگاه، شرایط خاص و مرزهای غیرمتعارفی تعیین شود؛ بلکه معیار اصلی، توانمندی علمی و احراز صلاحیتهای لازم است. دانشجویان این دانشگاه که تحت نظارت وزارت علوم فعالیت میکند، باید از طریق آزمونهای سازمان سنجش، حدنصاب علمی لازم را کسب کنند. بنابراین، صرف عضویت در بسیج، ملاک پذیرش یا ادامه تحصیل در دانشگاه جامع انقلاب اسلامی نیست؛ بلکه هدف ما تربیت و جذب جوانانی عالم، مؤمن، متعهد و انقلابی است که در کنار استادان شبکهساز بتوانند در شکلدهی و توسعه شبکههای علمی و مردمی کشور نیز نقشآفرین باشند.
دفاعپرس: دانشگاه جامع انقلاب اسلامی قرار است به دانشگاهی همانند دانشگاه امام حسین (ع) تبدیل شوید؟
دانشگاه جامع امام حسین(ع) یک دانشگاه سازمانی و وابسته به سپاه است که در سالهای گذشته موفقیتهای زیادی به دست آورده است. حتی بخشی از موفقیتهایی که در میدان حاصل شده، به برکت ظرفیتهای علمی این دانشگاه و سایر دانشگاههای کشور بوده است. بنابراین، دستاوردهای علمی و فناورانه کشور محدود به دانشگاههای نیروهای مسلح نیست و دانشگاههای مختلف کشور نیز در این مسیر نقشآفرینی کردهاند. اما دانشگاه سازمانی به این معناست که یک سازمان، مسائل و نیازهای خاص خود را شناسایی کرده و تلاش میکند آنها را با سرعت و کیفیت بالا حل کند. در مقابل، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی یک دانشگاه مردمپایه است که هدفش فراهم کردن بستر نقشآفرینی سایر ظرفیتهای علمی و مردمی کشور است. در این نگاه، مالکیت اهمیت کمتری پیدا میکند و «شبکهسازی» جایگزین آن میشود.
یعنی به جای اینکه دانشگاه بخواهد همه ظرفیتها را در اختیار خود داشته باشد، تلاش میکند دانشگاهها، نخبگان، اساتید، دانشجویان و سایر ظرفیتهای علمی کشور را برای حل مسائل انقلاب اسلامی به یکدیگر متصل کند. البته مسائل نیروهای مسلح نیز یکی از مسائل مهم و کلیدی انقلاب اسلامی است؛ اما مسائل مردم و بخش خصوصی، از جمله مشکلات شرکتهای دانشبنیان، حوزه کشاورزی و سایر بخشهای اقتصادی و اجتماعی نیز از مسائل مهم کشور به شمار میرود. بنابراین، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی باید دانشگاهی چابک، مردمپایه و شبکهساز باشد که بتواند ظرفیتهای مختلف کشور را جهتدهی کرده و بستر نقشآفرینی آنها را برای حل مسائل انقلاب اسلامی فراهم کند.
از آنجا که ظرفیت بسیج در اختیار این دانشگاه قرار دارد، میتوان ظرفیت صاحبان مسئله را نیز به این شبکه متصل کرد و در کنار آن، زمینه نقشآفرینی نخبگان، عالمان، اساتید و دانشجویان را فراهم آورد. هدف این است که همه این ظرفیتها در یک شبکه علمی و مردمی، برای حل مسائل واقعی کشور و پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی به کار گرفته شوند.
دفاعپرس: آیا خروجی این دانشگاه فقط به حل مسائل سازمان بسیج میپردازد یا در حل مسائل انقلاب اسلامی هم کمک میکند؟
خروجی این دانشگاه، کمک به حل مسائل انقلاب اسلامی است. البته ما حل مسئله و فراهم کردن بسترهای لازم برای آن را یکی از مأموریتهای اصلی خود میدانیم، اما در این مرحله متوقف نمیشویم. هدف ما این نیست که صرفاً ظرفیتهای داخل دانشگاه را برای حل مسائل بسیج کنیم؛ بلکه به دنبال شبکهسازی میان دانشگاه و ظرفیتهای مختلف برای حل مسائل هستیم. بنابراین، رویکرد اصلی ما ایجاد یک شبکه مؤثر و کارآمد برای شناسایی و حل مسائل انقلاب اسلامی است.
با این حال، هدف ما باید فراتر از چشمانداز فعلی دانشگاه باشد. یکی از اهداف مهم ما ایجاد و توسعه نظام اعتباربخشی است تا زمینه شکلگیری شبکههای حل مسئله در سراسر کشور فراهم شود؛ بهگونهای که در نهایت، حتی خود دانشگاه هم لزوماً محور این شبکهها نباشد. ممکن است در نگاه اول، فعالیت دانشگاه صرفاً شبکهسازی به نظر برسد و ما نقش محور شبکه را داشته باشیم؛ اما هدف نهایی، ایجاد سازوکاری برای اعتباربخشی و شکلگیری شبکههای مستقل حل مسئله در کشور است. بهعنوان مثال، اگر امروز یک استاد از دانشگاه جامع انقلاب اسلامی را محور یک شبکه قرار میدهیم و از ظرفیت استادان یا زیرساختهای دانشگاه برای حل یک مسئله استفاده میکنیم، مطلوب ما این است که همین الگو بتواند با استادی از هر دانشگاه دیگری نیز شکل بگیرد و شبکههای مختلف، مستقل از دانشگاه ما، برای حل مسائل کشور فعال شوند.
دفاعپرس: دانشگاه جامع انقلاب اسلامی برای چه رشتههایی و در چه مقطعی پذیرش دارد؟
رشتههای دانشگاه بر اساس تعریف و مأموریت آن، در سه حوزه کلی علوم انسانی، فنی و مهندسی و علوم پایه و بنیادی ارائه میشوند. البته دانشگاه قرار نیست همه رشتههای این حوزهها را پوشش دهد؛ بلکه تمرکز اصلی بر رشتههای میانرشتهای و فناوریهای نوین مانند فناوری کوانتوم و هوش مصنوعی است. این رشتهها نیز عمدتاً در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری ارائه خواهند شد.
دفاعپرس: با توجه به آنچه عنوان شد رویکرد این دانشگاه فقط جذب جوان مومن انقلابی و ارائه آموزش به آنها است؟
گاهی به دلیل نداشتن راهکار مشخص، تلاش کردهایم صرفاً در میدان اجرا اقداماتی انجام دهیم؛ در حالی که هدف اصلی این است که بر اساس اندیشه اسلامی، به تولید دانش و ارائه راهکارهای جدید برسیم. البته «پرتو اندیشه اسلامی» یک موضوع جداگانه در کنار سایر حوزههای علمی نیست، بلکه باید در رویکرد و روش تولید علم جاری باشد. اینکه چگونه میتوان به این نقطه رسید، خود یکی از پرسشهای مهم و دشوار پیش روی انقلاب اسلامی است و دانشگاه تلاش میکند برای آن پاسخ پیدا کند.
بر همین اساس، در کنار موضوعاتی مانند تولید دانش، مردمیسازی و تربیت کادر شبکهساز، یکی از مسائل اساسی دانشگاه، یافتن مسیر و الگوی تولید این نوع دانش است؛ موضوعی که برای پیشبرد آن، به استادان و دانشجویان متناسب با این رویکرد نیاز داریم. انقلاب اسلامی برای پاسخ به این مسئله باید بتواند الگوهایی شبیه بسیج را خلق کند. بسیج یکی از بدیعترین پدیدههایی است که در بستر انقلاب اسلامی شکل گرفته است؛ پدیدهای که مسیرهای معمول و تجربهشده چندصدساله را طی نکرد، بلکه با منطق و روش متفاوتی شکل گرفت و پیش رفت. از این منظر، بسیج پدیدهای نو، شگفتانگیز و تا حدی رمزآلود است که نمیتوان آن را صرفاً با الگوهای رایج و نگاه ترجمهگرایانه توضیح داد.
دفاعپرس: آیا ممکن است دانشجویی در دانشگاه جامع انقلاب اسلامی پذیرفته شود که به مبانی پذیرش شما باور نداشته باشد و شما او را طی تحصیل به جوان مؤمن انقلابی تبدیل کنید؟
در اینجا لازم میدانم با استناد به فرمایشات امام شهید(رضوانالله تعالی علیه)، مفهوم بسیج و ویژگیهای فردی را که از او با عنوان «مؤمن انقلابی» یاد میکنیم، تبیین کنم. از این منظر، بسیجی کسی است که نسبت به انقلاب، مردم و ایران احساس مسئولیت میکند؛ رهبر معظم انقلاب نیز پیشتر با همین نگاه فرمودند: «هر ایرانی یک بسیجی است.» بنابراین، بسیجی بودن صرفاً به عضویت در یک مجموعه یا داشتن یک عنوان سازمانی محدود نمیشود؛ حتی در فرمایش امام شهید، مفهوم بسیجی گستردهتر از این است و کسانی را نیز شامل میشود که برای افراد مسئولیتپذیر و متعهد احترام قائل هستند. بر این اساس، میتوان گفت آحاد ملت و مردم ایران در این تعریف، ظرفیت بسیجی شدن و نقشآفرینی دارند.
البته وقتی امام از «مردم» سخن میگویند، منظور صرفاً مردم به معنای جغرافیایی یا جمعیتی نیست؛ بلکه مردمی است که حول یک ایده مرکزی یا یک هدف بزرگ، شکل یک جماعت را پیدا کردهاند. این ایده مرکزی میتواند انقلاب اسلامی باشد یا هر هدف بزرگی که مردم را حول خود متحد کند. بنابراین، دامنه نقشآفرینی مردم بسیار گسترده است. اما درباره افرادی که دانشگاه میخواهد جذب کند، طبیعتاً با توجه به مأموریت دانشگاه، به دنبال افراد عالم، دانشمند و نخبه هستیم؛ اما دانش بهتنهایی کافی نیست. ما به دنبال افرادی هستیم که علاوه بر توان علمی، توانایی شبکهسازی و ایجاد ارتباط میان ظرفیتهای مختلف را نیز داشته باشند.
به همین دلیل، فرایند گزینش دانشگاه، یک فرایند مصاحبهمحور و چندلایه است. وقتی از مصاحبه علمی صحبت میکنیم، منظور صرفاً نشستن چند استاد و پرسش و پاسخ معمول نیست؛ هرچند این بخش نیز وجود دارد. در کنار آن، مؤلفههای دیگری مانند کارگاه مباحثه مورد توجه قرار میگیرد که ممکن است سه تا چهار ساعت به طول بینجامد. در این کارگاه، فرد از زوایای مختلف مورد بررسی قرار میگیرد تا مشخص شود تا چه اندازه میتواند گزینه مناسبی برای تحقق مأموریت و اهداف دانشگاه باشد.
از سوی دیگر، بسیج بستر نقشآفرینی مردم را فراهم میکند و این نقشآفرینی را میتوان در دو سطح دید: سطح نخست، طراحی سازوکارهایی است که به مردم امکان میدهد در حل مسائل و پیشبرد اهداف مشارکت کنند؛ اما سطح بالاتر آن است که خود مردم بتوانند مسئله را تشخیص دهند، طراحی کنند و برای حل آن نقشآفرینی کنند. در همین چارچوب، دانشگاه انقلاب اسلامی نیز خود را صرفاً یک محور حل مسئله یا حتی محور شبکهها نمیداند. هدف دانشگاه این نیست که همه مسائل را خودش حل کند؛ بلکه هدف این است که مسائل کشور حل شوند و شبکههای لازم برای حل آنها شکل بگیرند. بنابراین، دانشگاه باید به جای اینکه خود محور همه شبکهها باشد، زمینهای ایجاد کند که شبکههای مختلف در سراسر کشور شکل بگیرند و ظرفیتهای مردمی، علمی و تخصصی برای حل مسائل به میدان بیایند.
دفاعپرس: چه امتیازی برای دانشجویان وجود دارد؟
چند نکته درباره دانشگاه وجود دارد که به نظر من باعث میشود دانشجویانی که این دانشگاه را انتخاب میکنند، از شرایط خوبی برخوردار باشند. نخست اینکه دانشگاه مسئلهمحور است؛ یعنی دانشجو مسیر تحصیل و رشد خود را بر اساس نیازها و مسائل واقعی کشور دنبال میکند. دانشجویی که در دوران تحصیل و متناسب با توانمندیهای دانشگاه، روی یک مسئله واقعی کار کند، پس از فارغالتحصیلی میداند که میتواند کارآمد، اثرگذار و نقشآفرین باشد.
این مسئله یکی از مهمترین عواملی است که میتواند باعث استقبال دانشجویان از دانشگاه شود. نکته دیگر، وجود علاقه و انگیزه در بخشی از جوانان و دانشجویان نسبت به انقلاب اسلامی و آرمانهای آن است. این علاقه نیز ظرفیت مهمی برای دانشگاه محسوب میشود و در کنار شاخصها و مؤلفههای دیگر، به جذب دانشجویان مستعد و مناسب کمک میکند. در نهایت، هدف اصلی دانشگاه این است که در کشور اثرگذار باشد و زمینهای فراهم کند تا ظرفیتهای مختلف کشور برای حل مسائل و تحقق اهداف، در کنار یکدیگر قرار بگیرند و به میدان بیایند.
دفاعپرس: برای توسعه علمی چه برداشت یا چشماندازی را پیشبینی کردهاید؟
امروز تنها حدود یک درصد از ظرفیت دانشگاهها و پایاننامههای کشور در خدمت حل مسائل انقلاب اسلامی قرار دارد. همین ظرفیت اندک نیز میتواند منشأ تحول باشد؛ اما اگر بتوانیم این یک درصد را به پنج، ۱۰ درصد یا حتی بیشتر برسانیم، اتفاق بزرگی رقم خواهد خورد. برای نمونه، دانشگاه در حوزههای مهمی مانند دانش و فناوریهای نوین، از جمله هوش مصنوعی ورود کرده است. میدانیم که کشور از ظرفیت نیروی انسانی توانمندی در این حوزه برخوردار است و در کنار آن، زیرساخت نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
دانشگاه با رویکرد شبکهسازی، ابتدا تلاش کرده است ظرفیتهای زیرساختی مورد نیاز را شناسایی و بسیج کند و در این زمینه نیز به موفقیتهای خوبی دست یافته است. در گام بعد، این زیرساختها را در اختیار نیروهای توانمند و متخصص دانشگاهها قرار داده است تا بتوانند از این ظرفیت برای حل مسائل واقعی استفاده کنند. البته هوش مصنوعی تنها یک نمونه است و دانشگاه در حوزههای دیگری نیز به دنبال شناسایی مسائل و ایجاد راهکار برای آنهاست. رویکرد ما در همه این حوزهها، چابکی، مردمپایه بودن و ایجاد بستر برای حل مسئله است.
این رویکرد میتواند در کوتاهمدت نیز آثار قابل توجهی داشته باشد؛ چراکه هدف این است دانشجو و پژوهشگر، ذیل یک نیاز واقعی کشور رشد کند و برای حل مسائل واقعی راهکار ارائه دهد. در دوره ابتدایی تأسیس دانشگاه، متناسب با شرایط و اقتضائات موجود، ایجاد ساختار دانشگاه در اولویت قرار داشت؛ اما در مرحله پیشرو، تمرکز اصلی بر ایجاد بستر رشد افراد بر اساس نیازهای واقعی و حل مسائل کشور خواهد بود.
البته این رویکرد به معنای کماهمیت بودن مقاله، کتاب و تولیدات علمی نیست. اتفاقاً دانشی که در جریان حل یک مسئله واقعی تولید میشود و تجربهای که دانشجو و پژوهشگر به دست میآورد، میتواند در قالب مقاله یا کتاب منتشر شود. تفاوت این است که این آثار، برآمده از یک مسئله واقعی، تجربه عملی و دانش اصیل خواهند بود و میتوانند علاوه بر حل مسئله، به تولید و گسترش دانش نیز کمک کنند.
دفاعپرس: این مسائل را دانشگاه استخراج میکند یا به شما سفارش میدهند؟
ویژگی مهم شبکه در این حوزه این است که صاحب مسئله و نیاز نیز در آن حضور دارد. به این معنا که در بخشهای مختلف کشور، از جمله صنایع و مجموعههایی که افراد مسئولیتپذیر و بسیجی در آنها فعالیت میکنند، نیازهای واقعی شناسایی میشود و تلاش میکنیم این نیازها در یک چارچوب مشخص به دانشگاه منتقل و به مسئلهای قابل حل تبدیل شوند. پس از تبدیل نیاز به مسئله، دانشگاه میتواند علاوه بر استفاده از ظرفیتهای داخلی خود، ظرفیت دانشگاهها و مراکز علمی دیگر کشور را نیز حول آن مسئله سازماندهی و شبکهسازی کند تا مسئله با استفاده از مجموعهای از توانمندیهای علمی و تخصصی حل شود.
دفاعپرس: رئیس جمهور در دیدارهایی که با نخبگان و جامعه علمی و دانشگاهی داشتند، بارها اعلام کردند که از شما کمک میخواهیم و حاضریم پروژه داده و شما را در اداره امور سهیم کنیم. آیا این اتفاق برای دانشگاه جامع انقلاب اسلامی هم افتاده است؟
البته وزارت علوم نیز برخی موارد را بهعنوان «صورتمسئله» با دانشگاه مطرح کرده است، اما معتقدم باید فراتر از این موارد نگاه کنیم. از آنجا که بسیج، بر اساس فرمایش امام شهید، خود را بازوی اجرایی و فعال دستگاهها میداند، بسیاری از مسائلی که بسیج با آنها مواجه است، همان مشکلات و نیازهای واقعی مردم است. به همین دلیل، بسیج چه همزمان با دولت و چه گاهی پیش از آن، این مسائل را شناسایی کرده و تلاش میکند ظرفیتهای موجود را برای حل آنها به میدان بیاورد.
نکته مهم در اینجا، مدل حل مسئله است. گاهی در نظام حکمرانی این تصور وجود دارد که برای حل مسائل، بیش از هر چیز به منابع مالی نیاز داریم؛ در حالی که این تنها یکی از ظرفیتهای موجود است. برای روشن شدن موضوع، میتوان به هشت سال دفاع مقدس اشاره کرد. در آن دوران، امکانات و منابع مالی قطعاً مورد نیاز بود، اما آنچه سرنوشت دفاع مقدس را رقم زد، فقط پول و امکانات مادی نبود. در کنار این ظرفیتها، صدها و هزاران برابر، ظرفیتهای غیرمالی و انسانی وجود داشت که من از آنها با عنوان «ظرفیتهای اعتباری» یاد میکنم؛ ظرفیتهایی مانند اعتماد، انگیزه، ایمان، مسئولیتپذیری و سرمایه اجتماعی.
وقتی این ظرفیتها برای حل یک مسئله بزرگ به میدان آمدند، نتیجه آن دفاع مقدس شد. امروز نیز اگر بخواهیم جایگاه انقلاب اسلامی را در جهان ارزیابی کنیم، به نظر میرسد این جایگاه بیش از آنکه حاصل ظرفیتهای مالی باشد، متکی بر همین ظرفیتهای اعتباری است. بخش قابل توجهی از این ظرفیتها امروز در میان دانشگاهیان، نخبگان و اقشار مختلف جامعه وجود دارد؛ اما بسیاری از آنها هنوز بالقوه هستند و به فعلیت نرسیدهاند. بنابراین، مسئله اصلی این است که این ظرفیتها را ابتدا شناسایی و ایجاد، سپس فعال و به یک ظرفیت اثرگذار و قابل استفاده تبدیل کنیم؛ همانگونه که در دفاع مقدس شاهد چنین اتفاقی بودیم.
امروز نیز برای حل مسائل انقلاب اسلامی، راهی جز استفاده از همین ظرفیتها نداریم. باید ظرفیتهای اعتباری جامعه را خلق، فعال و به میدان عمل وارد کنیم. مسیر اصلی این کار نیز نقشآفرینی مردم است. اگر اقتصاد، علم، سیاست و سایر حوزههای کشور به سمت مردمپایه شدن حرکت کنند، بخش بزرگی از این ظرفیتها بالفعل خواهد شد. اما درباره دولت نیز باید توجه داشت که صورتمسئله انقلاب اسلامی امروز، ایستادگی در برابر نظام سلطه و مستکبران عالم است و طبیعی است که تحقق این هدف، تلاش و همت گستردهای میطلبد. در این مسیر، هم دولت و هم سایر بخشهای کشور باید وظایف خود را بهدرستی انجام دهند و با فعال کردن ظرفیتهای مردم و نخبگان، زمینه پیشرفت و تحقق اهداف انقلاب اسلامی را فراهم کنند.
دفاعپرس: آیا میتوانید مصادیقی از این مسائل را روشن کنید؟ به عنوان مثال، دانشگاه تهران مسئول حل مسئله آب در کشور شده است؛ شما هم میتوانید مصداقی از مواردی را که بر روی آن کار میکنید ذکر کنید؟
حوزههایی که دانشگاه در آنها برنامه مشخصی برای شبکهسازی و حل مسئله دارد، متنوع است؛ از جمله هوش مصنوعی، فرهنگ، هنر و رسانه، امنیت غذایی و موضوعات مشابه. یکی دیگر از مسائل مهم و مورد توجه، حوزه انرژی است؛ بهویژه استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و تولید برق از سلولهای خورشیدی که در این زمینه نیز اقداماتی در حال انجام است. کشور برای استفاده از ظرفیت عظیم نیروی انسانی خود، علاوه بر نیروی متخصص، به زیرساخت و تجهیزات مناسب نیاز دارد.
الگوی معمول این بوده که یک زیرساخت بزرگ و متمرکز در یک نقطه ایجاد کنیم تا پاسخگوی نیازهای کشور باشد؛ اما رویکرد دانشگاه متفاوت است. ما به دنبال بسیج مجموعهای از زیرساختهای کوچک برای انجام کارهای بزرگ هستیم. این الگو هم با رویکرد شبکهسازی دانشگاه هماهنگ است و هم میتواند هزینههای ایجاد و نگهداری یک زیرساخت بزرگ و متمرکز را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. به این ترتیب، به جای تمرکز همه امکانات در یک نقطه، میتوان ظرفیتهای کوچک و پراکنده را به یکدیگر متصل کرد و از مجموع آنها برای حل مسائل بزرگ کشور بهره گرفت.
دفاعپرس: این دانشگاه به عنوان یک دانشگاه تراز انقلاب اسلامی، توانسته است خود را در محیطهای علمی جا بیندازد؟
دانشگاه جامع انقلاب اسلامی به دلیل تازهتأسیس بودن، طبیعتاً هنوز با یک دانشگاه تراز فاصله دارد؛ اما نکته مهم این است که اصلاً قرار نیست رقیب سایر دانشگاهها باشد. رویکرد دانشگاه، بسیج و به میدان آوردن ظرفیتهای موجود کشور است. ما میخواهیم هویت و توانمندی دانشگاهها و مراکز علمی مختلف را تقویت کنیم و این ظرفیتها را در مسیر حل مسائل انقلاب اسلامی به کار بگیریم. بنابراین، نگاه ما نگاه رقابتی نیست.
در واقع، بسیج رقیب هیچکس نیست و قرار نیست در کنار سایر مجموعهها پرچم دیگری برافرازد؛ چراکه پرچم بسیج، همان پرچم انقلاب اسلامی است. دانشگاه جامع انقلاب اسلامی نیز با همین رویکرد شکل گرفته و مأموریت اصلی آن شبکهسازی در میان دانشگاهها و استفاده از ظرفیت آنها برای حل مسائل کشور است. هدف نهایی این است که شبکههای حل مسئله در دل همه دانشگاهها شکل بگیرد و دانشگاهها، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی را نیز با همین هویت و رویکرد بشناسند؛ نه بهعنوان رقیب، بلکه بهعنوان مجموعهای که به همافزایی و فعال شدن ظرفیتهای آنها کمک میکند. البته با این هدف و ایدهآل هنوز فاصله داریم و بخشی از این فاصله نیز طبیعی است؛ چراکه دانشگاه جامع انقلاب اسلامی تازه تأسیس شده و برای رسیدن به جایگاه مورد نظر، نیازمند زمان و تجربه بیشتری است.
دفاعپرس: چشمانداز دانشگاه چیست؟
چشماندازی که انقلاب اسلامی پیش روی ما قرار داده، تمدنسازی است. دانشگاه نیز میخواهد در همین مسیر حرکت کند. در این مسیر، دستیابی به مرجعیت علمی و تولید علم نافع از گامهای اساسی و کلیدی برای تحقق این هدف به شمار میرود.
گفتوگو از رحیم محمدی
انتهای پیام/ 231
