تنگه هرمز میدان جدید شکار شمپادهای آمریکا
گروه دفاعی امنیتی دفاعپرس: تقریباً یک هفته پیش (۱۸ شهریور) بود که نیروی دریایی سپاه اعلام کرد یک فروند شناور مدیریتپذیر از دور (شمپاد) را در ورودی تنگه هرمز در حوالی جزیره «سلامه» و نزدیک «خصب» عمان مورد اصابت قرار داده و آن را غیرعملیاتی کرده است؛ شناوری که جزو مدرنترین و جدیدترین محصولات مورد استفاده در نیروی دریایی آمریکاست.
شناور بدون سرنشینی که سپاه آن را مورد اصابت قرار داد، ساخت شرکت آمریکایی «سیلدرون» (Saildrone) است و با همین نام نیز شناخته میشود. این شناور در ظاهر به نظر یک قایق کوچک بادبانی میآید، اما وقتی بهصورت دقیق مورد بررسی قرار میگیرد، کارایی و اهمیت استفاده از آن بیشتر روشن میشود؛ زیرا این قایق بدون سرنشین بادباندار، از مأموریتهای اقیانوسشناسی و اقلیمی گرفته تا عملیات اطلاعاتی و گشتزنی مرزی در آبهای منطقه غرب آسیا (خاورمیانه) را پوشش میدهد.
شرکت «سیلدرون» که در سال ۲۰۱۲ تأسیس شده، اکنون با نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس و دریای سرخ همکاری میکند و مدعی است سامانه موقعیتیاب جدیدی ساخته که بدون نیاز به GPS کار میکند؛ به عبارت دیگر، این شرکت که مقر آن در «آلامدای» کالیفرنیا قرار دارد، ناوگانی از شناورهای سطحی بدون سرنشین (USV)) را طراحی، تولید و به کار میگیرد.
شرکت یادشده دارای مشتریان و شرکای تحقیقاتی است که عبارتند از: اداره ملی اقیانوسشناسی و جوی (NOAA)، نیروی دریایی و گارد ساحلی آمریکا، ناسا، دانشگاههای «نیوهمپشایر» و «رود آیلند»، سازمان تحقیقات علمی و صنعتی کشورهای مشترک المنافع، مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت آب و هوا (ECMWF)، مرکز تحقیقات اقیانوسی «جیومار هلم هولتز کیل» (GEOMAR Helmholtz) آلمان، و مؤسسه تحقیقات آکواریوم «خلیج مونتری».
اسامی شرکتها و مراکز همکار مورد اشاره «سیلدرون» بیانگر آن است که شرکت مذکور در کنار فعالیتهای علمی و تحقیقاتی، با گارد ساحلی و نیروی دریایی آمریکا هم همکاری دارد؛ بهعنوان مثال در اکتبر ۲۰۲۰، مرکز تحقیق و توسعه گارد ساحلی آمریکا در «هاوایی» یک آزمایش ۳۰ روزه را برای ارزیابی راهحلهای خودران کمهزینه و تجاری موجود برای بهبود آگاهی از حوزه دریایی در مناطق دورافتاده اقیانوس آرام با استفاده از شناورهای «سیلدرون» انجام داد.
سه پلتفرم شناور بدون سرنشین
«سیلدرون» برای انجام مأموریتهای مشتریان خود سه پلتفرم اصلی جستجوگر (Explorer)، وویجر (Voyager) و نقشهبردار (Surveyor) را طراحی کرده که هر سه این شناورها بدون سرنشین (USV) هستند و از فناوری نیروی محرکه بادی با حسگرهای هواشناسی، اقیانوسشناسی، آکوستیک و باطری خورشیدی استفاده میکنند.
پس با توجه به آنچه از مشخصات شناور بدون سرنشین منهدمشده توسط نیروی دریایی سپاه عنوان شده، آن شناور از مدل سیلدرون اکسپلورر (Saildrone Explorer) است که هفت متر طول (۲۳ فوت) دارد و با میانگین سرعت سه گره دریایی (۵.۶ کیلومتر بر ساعت) بسته به شرایط باد حرکت میکند و تا ۳۶۵ روز هم میتواند در دریا باقی بماند؛ زیرا این شناور نیروی پیشران اصلی خود را از باد میگیرد و تجهیزات و حسگرهای آن با انرژی خورشیدی تغذیه میشوند.
شناور بدون سرنشین «اکسپلورر» در واقع برای مأموریتهایی ساخته شده که در آنها کشتیهای دارای خدمه نمیتوانند با خیال راحت تردد کنند؛ چون همانگونه که عنوان شد، این شناور میتواند بهصورت ۲۴ ساعته و تا ۳۶۵ روز متوالی در دریا بدون وسیله نقلیه پشتیبانی، فعالیت کند.
حضور در آبهای غرب آسیا
حضور چنین سامانهای در شرایط فعلی را میتوان در چارچوب عملیات شناسایی، پایش و ایجاد آگاهی محیطی دریایی آمریکا ارزیابی کرد؛ بهویژه اینکه نیروی دریایی آمریکا پیشتر سیلدرون (Saildrone) و دیگر سامانههای بدونسرنشین را در همین منطقه برای رصد شناورها و تکمیل تصویر عملیاتی ناوگان پنجم به کار گرفته است؛ لذا همزمان با شدتگرفتن جنگ و درگیریها در غرب آسیا، شرایط عملیاتی برای نیروی دریایی آمریکا در آبهای این منطقه دشوارتر شده است؛ به همین دلیل، آنها در پی استقرار تجهیزات بدونسرنشین در سراسر منطقه بهمنظور ایفای نقش «چشم و گوش» ناوگان پنجم برآمدند.
این شناور دارای یک سیستم موقعیتیابی انعطافپذیر است که به آنها اجازه میدهد تا بهصورت خودکار در محیطهای دریایی فاقد یا دارای اختلال در GPS فعالیت کنند و بدون تکیه بر سیستمهای ماهوارهای، امکان ادامه عملیات در محیطهای مورد نظر را فراهم میآورد.
همکاری با نیروی دریایی آمریکا و گروه ویژه ۵۹
نیروی دریایی آمریکا در سپتامبر سال ۲۰۲۱، گروه ویژه ۵۹ (Task Force ۵۹) را بهعنوان بخشی از فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی (NAVCENT)) و ناوگان پنجم خود تأسیس کرد که هدف از تأسیس این گروه ویژه، پیشبرد بهکارگیری عملیاتی سیستمهای بدون سرنشین و هوش مصنوعی در عملیات ناوگان بود؛ به عبارت دیگر این گروه را برای ادغام سیستمهای بدون سرنشین و هوش مصنوعی در عملیات ناوگان پنجم آمریکا در پایگاه دریایی خود در بندر «عقبه» اردن تأسیس کرد تا بهعنوان مرکز مشترک عملیات شناورهای بدون سرنشین در دریای سرخ فعالیت کند و برای تست عملکرد آنها، آزمایش عملیاتی شناورهای بدون سرنشین مدل جستجوگر (Saildrone Explorer USV) را در رزمایش «افق دیجیتال» (Digital Horizon) در دسامبر ۲۰۲۱ در خلیج عقبه برگزار و سپس این گروه ویژه یک مرکز عملیات دیگر هم در بحرین تأسیس کرد؛ البته اخباری منتشر شده است مبنی بر اینکه این یگان اکنون به پایگاهی نزدیک خصب عمان انتقال پیدا کرده است؛ همچنانکه پیشتر هم استقرار انواع سامانههای پدافندی در خصب عمان گزارش شده بود.
گروه ویژه ۵۹ پس از استقرار در بحرین (ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا) مأمور توسعه و ادغام سامانههای بدونسرنشین و هوش مصنوعی در عملیات دریایی منطقه سنتکام شد تا به وسیله شناورهای مورد اشاره، پوشش مراقبتی و شناسایی در خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان و دیگر آبراههای منطقه را انجام دهد. به بیان دیگر، ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا شبکهای از سامانههای بدونسرنشین و ابزارهای هوش مصنوعی ایجاد کرده است تا به واسطه آن با شناسایی رفتارهای غیرعادی دریایی، کشتیهای سرنشیندار را برای نشاندادن واکنش، هدایت کنند.
قابلیتهای فنی و محمولههای حسگر
این شناور بدون سرنشین محمولههای استانداردی حمل میکند که ترکیبی از رادار، دوربینهای الکترواپتیکال/مادون قرمز (EO/IR)، سامانه شناسایی خودکار (AIS) و اتوماسیون داخلی است. این حسگرها بهطور مداوم برای تشخیص فعالیت شناورها و ارائه مسیرهای مرتبط کار میکنند.
قابلیتهای کلیدی این سامانه عبارتند از:
تصویربرداری: دوربینهای الکترواپتیکال/مادون قرمز با وضوح بالا به همراه الگوریتمهای داخلی هوش مصنوعی و شناسایی شناورها، قایقهای کوچک و فعالیتهای غیرعادی.
تشخیص راداری: رادار شناور امکان تشخیص قابل اعتماد اهداف غیرهمسو و فاقد سامانه شناسایی خودکار (AIS) را فراهم میکند و قابلیت عملکرد ایجاد شرایط دید نامناسب، در شب و در آبهای پرترافیک را دارد.
ناوبری: سامانه ناوبری آن از سیستم ماهوارهای ناوبری جهانی (GNSS)، حسگرهای اینرسی و سیستمهای محاسباتی داخلی بهره میبرد. این سامانه مسیریابی خودکار، جلوگیری از برخورد و پایبندی به الگوهای مأموریت را بدون نیاز به هدایت انسان یا وابستگی به GPS پشتیبانی میکند.
تجهیز به آرایه دوربین هوشمند: این شناور بدون سرنشین میتواند به یک آرایه دوربین هوشمند مجهز شود که شامل دوربینهای نوری ۳۶۰ درجه با وضوح بالا و تشخیص هدف است.
قابلیتهای اطلاعاتی و عملیاتی
بخشی از قابلیتهای این شناور بدون سرنشین شامل تجسم زنده دادههای چندمنظوره (Multi-INT) است که مواردی مانند رهگیریهای راداری، پردازش خودکار دادهها، تشخیصهای اپتیکی/فروسرخ (EO/IR)، شاخصهای صوتی و دادههای محیطی را در بر میگیرد.
این سامانه امکان هشدارهای خودکار و پایش غیرفعال را هم فراهم میسازد که امکان نظارت مستمر را با حداقل بار کاری برای اپراتور مهیا میکند. همچنین ثبت رویدادها و بازپخش مأموریت برای پشتیبانی از تحلیل اطلاعاتی و ارزیابی پس از مأموریت نیز انجام میشود و اطلاعات را بلافاصله مستقیماً به واحد عملیاتی منتقل میکند.
شناور مورد اشاره که هدایتپذیر از دور است و بهصورت کاملاً خودکار عمل میکند، اطلاعات را بهصورت مداوم ارائه میدهد و ماهها بدون سوختگیری مجدد کار میکند. این سامانه کشتیها را در مناطق وسیع دریایی شناسایی، طبقهبندی و ردیابی کرده و دادهها را بلافاصله و با کیفیت بالا برای تصمیمگیری به اپراتورها یا سامانه فرماندهی و کنترل ارائه میدهد؛ بنابراین نقش اصلی آن بیشتر شناسایی، مراقبت و پشتیبانی اطلاعاتی از عملیات رزمی است تا درگیری مستقیم.
پیشینه توقیف توسط نیروی دریایی ایران
آنچه در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ با انهدام یک فروند شناور بدون سرنشین توسط نیروی دریایی سپاه صورت گرفت، نخستین مواجهه ایران با شناورهای مدل «سیلدرون جستجوگر» (Saildrone Explorer) نیست؛ زیرا در ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ ناوشکن جماران نیروی دریایی ارتش نیز دو فروند از همین شناورهای بدون سرنشین متعلق به ناوگان پنجم آمریکا را در جنوب دریای سرخ از آب خارج کرد.
آن زمان اعلام شد که این شناورها در مسیر کشتیرانی رها شده بودند؛ لذا برای جلوگیری از مخاطرات دریانوردی توقیف و پس از تذکر به طرف آمریکایی، در منطقهای امن رها شدند؛ البته نیروی دریایی آمریکا هرچند اصل توقیف دو شناور «سیلدرون جستجوگر» (Saildrone Explorer) توسط نداجا و بازگرداندن آنها در صبح روز بعد را رسماً تأیید کرد، اما مدعی شد که شناورها در آبهای بینالمللی و خارج از مسیر اصلی تردد کشتیها مشغول جمعآوری تصاویر غیرطبقهبندی شده بودند. نمونهای هم که توسط نیروی دریایی سپاه در محدوده تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفت، از خانواده شناورهایی است که پیشتر دو فروند از آنها توسط ناوشکن جماران توقیف شده بود.
تهیه و تنظیم: رحیم محمدی
انتهای پیام/ 231
