پزشکیان در اجلاس تنوع زیستی ایروان؛ پیوند دیپلماسی محیط‌زیست با پیامد‌های جنگ و تحریم
گروه سیاسی دفاع‌پرس: مسعود پزشکیان رئیس جمهور دیروز (جمعه) وارد ایروان شد تا در اجلاس سران «رهبران برای طبیعت» شرکت کند؛ نشستی که در چارچوب هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی برگزار شد. تیگران گریگوریان، معاون نخست‌وزیر ارمنستان، در فرودگاه از رئیس‌جمهور ایران استقبال کرد.
بر اساس اعلام مقام‌های ایرانی، حضور در نشست سران و گفتوگو با برخی از مقام‌ها و رهبران کشور‌های شرکت‌کننده، از برنامه‌های این سفر بود. این سفر در شرایطی انجام شد که مسائل محیط‌زیستی، علاوه بر ابعاد علمی و حفاظتی، به موضوعی مرتبط با امنیت منطقه‌ای، توسعه اقتصادی و همکاری‌های بین‌المللی تبدیل شده است.
البته یک نکته مهم درباره عنوان این رویداد وجود دارد: اجلاس سران در ۱۶ اکتبر برگزار شد، اما نشست رسمی COP۱۷ طبق تقویم کنوانسیون تنوع زیستی، از ۱۹ تا ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ در ایروان برنامه‌ریزی شده است. بنابراین، حضور پزشکیان در اجلاس سران را باید از جلسات رسمی و مذاکرات اصلی کنفرانس که در روز‌های بعد برگزار می‌شوند، تفکیک کرد.
مهم‌ترین بخش حضور رئیس‌جمهور ایران در این اجلاس، سخنرانی او درباره آثار زیست‌محیطی جنگ بود. پزشکیان در این سخنرانی تأکید کرد که پیامد‌های درگیری‌های نظامی به کشته‌شدن انسان‌ها و تخریب ساختمان‌ها و تأسیسات اقتصادی محدود نمی‌شود؛ جنگ می‌تواند جنگل‌ها، تالاب‌ها، خاک، منابع آب و زیستگاه‌های حیات‌وحش را نیز تخریب کند و آلودگی‌های ناشی از آن برای سال‌ها و حتی نسل‌های بعد باقی بماند.
او با اشاره به خسارت‌های زیست‌محیطی درگیری‌های منطقه، از جمله جنگ در غزه و حملات نظامی علیه ایران، خواستار آن شد که جامعه جهانی برای حفاظت از طبیعت در زمان جنگ، سازوکار‌های مؤثر و قابل اجرا ایجاد کند. پزشکیان این سطح از تخریب را با مفهوم «نسل‌کشی زیست‌محیطی» توصیف کرد و بر ضرورت محکومیت چنین اقداماتی تأکید داشت.
از نگاه تهران، طرح این موضوع در یک اجلاس بین‌المللی محیط‌زیستی، تلاشی برای گسترش دامنه بحث درباره پیامد‌های جنگ است؛ به این معنا که خسارت‌های ناشی از درگیری‌های نظامی نباید صرفاً با معیار تلفات انسانی یا میزان خسارت به زیرساخت‌ها سنجیده شوند. آلودگی آب و خاک، تخریب زیستگاه‌ها و تهدید گونه‌های جانوری نیز می‌توانند بخشی از هزینه‌های بلندمدت جنگ باشند.
رئیس‌جمهور ایران در همین چارچوب خواستار تقویت نهاد‌های بین‌المللی برای ارزیابی خسارت‌های محیط‌زیستی، تأمین منابع مالی مورد نیاز و بازسازی زیست‌بوم‌های آسیب‌دیده شد. او همچنین تأکید کرد کشور‌هایی که با تحریم یا تجاوز نظامی مواجه‌اند، نباید به‌تنهایی هزینه‌های زیست‌محیطی این شرایط را متحمل شوند.
بخش دیگری از سخنان پزشکیان به ظرفیت‌های طبیعی ایران اختصاص داشت. ایران به دلیل برخورداری از زیست‌بوم‌های متنوع، از جنگل‌های هیرکانی و ارسباران تا رشته‌کوه زاگرس، مناطق بیابانی و سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، از تنوع زیستی قابل‌توجهی برخوردار است.
رئیس جمهور با تأکید بر پیوند حفاظت از طبیعت با هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان، اعلام کرد که ایران دارای راهبرد ملی و برنامه اقدام برای حفاظت از تنوع زیستی است. او همچنین بر حفاظت از گونه‌های در معرض خطر و گسترش مناطق حفاظت‌شده تأکید کرد.
پزشکیان در ادامه، حفاظت از تنوع زیستی را صرفاً یک مسئولیت محیط‌زیستی ندانست و آن را با امنیت غذایی، امنیت آبی، توسعه پایدار و رفاه نسل‌های آینده مرتبط دانست. در این نگاه، تخریب طبیعت می‌تواند مستقیماً بر زندگی اقتصادی و اجتماعی جوامع تأثیر بگذارد و به همین دلیل، همکاری‌های محیط‌زیستی باید بخشی از روابط میان کشور‌ها باشد.
او همچنین خواستار دسترسی عادلانه کشور‌های درحال‌توسعه به منابع مالی، فناوری‌های نوین، دانش علمی و فرصت‌های توانمندسازی شد. استدلال مطرح‌شده این بود که بدون تأمین منابع کافی و انتقال فناوری، تحقق اهداف جهانی حفاظت از تنوع زیستی دشوار خواهد بود.
اجلاس سران «رهبران برای طبیعت» در زمانی برگزار شد که کشور‌ها در میانه مسیر دستیابی به اهداف جهانی تنوع زیستی تا سال ۲۰۳۰ قرار دارند. چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ ـ مونترال که در سال ۲۰۲۲ تصویب شد، مجموعه‌ای از اهداف برای حفاظت و احیای طبیعت تعیین کرده است؛ از جمله هدف حفاظت از ۳۰ درصد خشکی‌ها و پهنه‌های آبی جهان تا پایان این دهه.
با این حال، ارزیابی‌های منتشرشده پیش از نشست ایروان نشان می‌دهد روند اجرای تعهدات همچنان با اهداف تعیین‌شده فاصله دارد. به گزارش رویترز، تعهدات فعلی کشور‌ها ممکن است سهم مناطق حفاظت‌شده خشکی و آب‌های داخلی را تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۲۷ درصد برساند؛ رقمی پایین‌تر از هدف ۳۰ درصدی. در دریا‌ها نیز پیش‌بینی‌ها از پوشش حفاظتی حدود ۱۲ درصدی تا پایان دهه حکایت دارد.
از این منظر، مسئله اصلی اجلاس تنها اعلام تعهدات تازه نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل توافق‌های بین‌المللی به اقدامات اجرایی، تأمین بودجه و پاسخ‌گو کردن کشور‌ها در برابر تعهداتشان است.
در همین راستا، نشست سران ایروان با تصویب «اعلامیه ایروان؛ اقدام برای طبیعت» پایان یافت. این اعلامیه بر ضرورت تقویت همکاری بین‌المللی برای حفاظت از تنوع زیستی، احیای زیست‌بوم‌ها و تسریع اجرای چارچوب جهانی کونمینگ ـ مونترال تأکید دارد.
سفر پزشکیان به ایروان تنها به حضور در اجلاس محیط‌زیستی محدود نماند. رئیس جمهور ایران در حاشیه این نشست با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، دیدار و گفتوگو کرد. یکی از محور‌های مهم این دیدار، ضرورت تدوین برنامه‌ای راهبردی و بلندمدت برای توسعه روابط دو کشور در حوزه‌های معدنی، تجاری، اقتصادی، گردشگری و فرهنگی بود.
پزشکیان در این دیدار بر لزوم تدوین برنامه‌ای جامع برای گسترش همکاری‌های مشترک تأکید کرد. این موضوع نشان می‌دهد تهران از فرصت حضور در اجلاس برای پیگیری هم‌زمان روابط دوجانبه با همسایه شمالی خود نیز استفاده کرده است.
انتهای پیام/381
