روسیه با سامانه «یاسترب» به جنگ استارلینک می‌رود
گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: در سال‌های اخیر، مجموعه صنعتی-دفاعی روسیه توجه بیشتری به توسعه سامانه‌های جنگ الکترونیک برای مقابله با پهپاد‌های اوکراینی نشان داده است. اکنون سامانه ایجاد اختلال «یاسترب اس» در حال آزمایش در کارخانه‌های تسلیحاتی روسیه است. به گفته توسعه‌دهنده «یاسترب اس» این سامانه وظیفه دارد که کانال‌های رادیویی مختلف ارتباط دشمن، از جمله کانال‌هایی که از سامانه‌های ماهواره‌ای استفاده می‌کنند را دچار آسیب و اخلال کند.
بر اساس داده‌های موجود، توسعه محصولات سری «یاسترب» بر عهده شرکت سهامی «ان‌پی‌پی» روسیه است. بنیاد پژوهش‌های پیشرفته روسیه (اف‌پی‌آی) نیز از این پروژه‌ها حمایت لازم را انجام می‌دهد. تا پیش از آغاز سال ۲۰۲۶، این پروژه به شکلی محرمانه انجام می‌شد، اما در سال ۲۰۲۶، روند انتشار اطلاعات این پروژه آغاز شد. شرکت توسعه‌دهنده این سامانه اعلام کرد که در طول ماه‌های آینده، «یاسترب اس» نخستین آزمایش‌ها را پشت سر خواهد گذاشت، پیش‌بینی می‌شود که نتایج آزمایش‌های مختلف این سامانه تا پایان بهار منتشر شود.
در چهارم مهرماه، شرکت «ان‌پی‌پی» به صورت رسمی اعلام کرد که مجموعه جنگ الکترونیک «یاسترب ۱.۰» در مرحله نهایی آزمایش‌ها قرار دارد. به گفته این شرکت، طی ماه‌های گذشته توانسته‌اند همه مشخصات و توانایی‌های اصلی محصول را تعیین کنند؛ با در نظر گرفتن تجربه آزمایش‌ها، تغییراتی در بخش سخت‌افزاری و نرم‌افزاری این مجموعه اعمال شده است.
بر اساس برنامه آزمایش‌ها، قرار است «یاسترب ۱.۰» در همین ماه به ارتش روسیه تحویل داده شود. آزمایش‌های میدانی در یک پایگاه نظامی یا محلی محرمانه انجام خواهد شد. احتمال این می‌رود که آخرین آزمایش این سامانه در میدان نبرد انجام بگیرد، این امر دسترسی به سیگنال‌های واقعی پهپاد‌های اوکراین و شرایط سرکوب رادیویی متقابل را فراهم می‌کند که در میدان تیراندازی معمولی وجود ندارد.
در پانزدهم مهرماه، نشریه «ایزوستیا» (با استناد به مرکز سامانه‌ها و فناوری‌های بدون سرنشین) جزئیات جدیدی از پروژه، کار‌های جاری و برنامه‌های این سامانه را فاش کرد. بر این اساس، گزارش شده که بر پایه مجموعه «یاسترب ۱.۰» سامانه پیچیده‌تر جنگ الکترونیک «یاسترب اس» ساخته شده است. در سامانه جدید، چند دستگاه و بلوک اضافی با کاربرد‌های مختلف گنجانده شده است. به ادعای شرکت «ان‌پی‌پی»، این تغییرات باعث شده است که ویژگی‌های اصلی سامانه جنگ الکترونیک یاسترب افزایش پیدا کرده و این سامانه به قابلیت‌های جدیدی مجهز شود. مهم است که وضعیت دو محصول را از هم جدا کنیم: اکنون «یاسترب ۱.۰» در حال گذراندن آخرین آزمایش‌های خود است، در حالی که «یاسترب اس» به عنوان سامانه‌ای ساخته‌شده بر پایه «یاسترب ۱.۰»، در وضعیتی محرمانه به سر برده و اطلاعات اندکی از وضعیت و ویژگی‌های آن منتشر شده است.
سامانه «یاسترب اس» نیز همچون سامانه مادر «یاسترب ۱.۰»، پیش از هرچیزی برای مقابله با پهپاد‌ها در نظر گرفته شده است. این سامانه باید در حالت خودکار، کانال‌های رادیویی ارتباط پهپاد‌های دشمن را شناسایی و با اختلال سرکوب کند. مهم‌ترین نوآوری اعلام‌شده پروژه «یاسترب»، امکان کار روی کانال‌های رادیویی سامانه‌های ماهواره‌ای ارتباطی مانند «استارلینک» است. این سامانه قادر است که مرز بالای ۱۵ گیگاهرتز، موسوم به «کیو» را پوشش دهد که پایانه مشترک استارلینک در آن کار می‌کند، اما به باند «کی‌ای» همان سامانه (۱۷.۸ تا ۳۰ گیگاهرتز) نمی‌رسد.
شرکت «ان‌پی‌پی» عجله‌ای برای افشای همه اطلاعات درباره مجموعه‌ها و سامانه‌های سری «یاسترب» ندارد؛ با این حال، این شرکت پارامتر‌ها و توانایی‌های اصلی سامانه باسترب را نام برده و اجزای کلیدی سامانه‌های وابسته به این مجموعه را نشان داده است.
سامانه «یاسترب اس» از دو جزء اصلی تشکیل شده است: مجموعه جنگ الکترونیک «یاسترب ۱.۰» و ماژول انتقال فرکانس سازگار با آن. «یاسترب ۱.۰» می‌تواند به‌طور مستقل و بدون ماژول انتقال نیز استفاده شود، اما در این صورت توانایی‌های کاری آن کاهش می‌یابد.
اصلی‌ترین قسمت این سامانه، ماژول تابش‌دهنده است. این ماژول به شکل یک دستگاه جعبه‌ای با درپوش رادیویی شفاف ساخته شده است. در داخل آن اجزای الکترونیکی لازم و دستگاه‌های آنتن قرار می‌گیرند. ترکیب دقیق دستگاه‌های ماژول توسط ان‌پی‌پی محرمانه باقی مانده است.
ماژول می‌تواند روی پایه‌های ثابت یا سکوی متحرک مناسب نصب شود. برای نمونه، خودرو‌های شاسی‌بلند به عنوان حامل سامانه‌های یاسترب ذکر شده‌اند. صرف‌نظر از روش استقرار، ماژول به سامانه تأمین انرژی در دسترس متصل و به پنل هدایت اپراتور وصل می‌شود.
هنگام توسعه مجموعه «یاسترب ۱.۰» تصمیم گرفته شد از معماری سنتی چنین سامانه‌هایی که بر مجموعه‌ای از مولد‌های اختلال استوار است و هر یک به آنتن جداگانه و تغذیه حجیم نیاز دارد، استفاده نشود. در ساخت این سامانه از فرایند اختلال‌سازی دیگری استفاده شده است که جزئیات آن تا حدی محرمانه باقی مانده است، اما آنچه تاکنون مشخص شده، این است که این مجموعه، از «باتری» آنتن‌های طراح‌شده برای باند‌های فرکانسی مختلف بی‌نیاز شده است. امتناع از استفاده از باتری چندباندی، می‌تواند نقطه عطفی در ساخت و توسعه سلاح‌های جنگ الکترونیک به شمار رود.
مجموعه «یاسترب ۱.۰» در حالت خودکار قادر است که دامنه ایجاد اختلال خود را در باند فرکانسی ۱۰۰ مگاهرتز تا ۶ گیگاهرتز، تعریف کند. برای سامانه «یاسترب اس» محدوده کاری گسترده‌تری (از ۱۰۰ مگاهرتز تا ۱۵ گیگاهرتز) اعلام شده است. این دامنه ایجاد اختلال برای پوشش باند‌های اصلی که سامانه‌های رادیویی پهپاد‌ها استفاده می‌کنند کافی است. اقداماتی در برابر تغییر شبه‌تصادفی فرکانس نیز پیش‌بینی شده است، زمانی که فرکانس کاری سامانه‌های رادیویی و ماهواره‌ای، بر اساس قانون شبه‌تصادفی به عنوان محافظت در برابر اختلال تغییر می‌کند.
وظیفه اصلی مجموعه و سامانه «یاسترب»، سرکوب کانال‌های شناسایی‌شده ارتباط ماهواره‌ای به وسیله اختلال در فرکانس و توان ارتباط‌گیری لازم است. پهپاد در این حالت باید ارتباط خود را با اپراتور از دست بدهد و قادر به انجام وظایف محوله خود نباشد.
سامانه «یاسترب اس» قادر به سرکوب کانال‌های ارتباط ماهواره‌ای اعلام شده است. اینکه این سامانه چگونه قادر به انجام این وظیفه است، فاش نشده و صرفا با عبارت «استفاده از فناوری‌های پیچیده» توصیف شده است. با این حال، کارشناسان دو سناریوی متفاوت را درباره چگونگی انجام این کار از سوی سامانه یاسترب ارائه کرده‌اند: در سناریوی نخست، سامانه یاسترب با تأثیر بر گیرنده پایانه اقدام به ایجاد اختلال در ارتباط ماهواره‌ای می‌کند و در سناریوی دوم، این سامانه مستقیما اقدام به ایجاد اختلال در فرستنده ماهواره خواهد کرد. هر دو سناریو دارای نقاط قوت و ضعف منحصر به خود بوده و پس از آغاز رسمی فعالیت این سامانه در میدان نبرد می‌توان فهمید که کدام سناریو توسط توسعه‌دهندگان این سامانه انتخاب شده است.
همچنین سامانه «یاسترب اس» قادر به شناسایی و رهگیری الکترونیکی پهپاد‌ها نیز خواهد بود. بر طبق برنامه‌ریزی‌های اعلام شده، این سامانه می‌تواند مختصات منبع سیگنال رادیویی را تعیین کند. در برخی شرایط، رهگیری ویدئوی ارسالی پهپاد به اپراتور نیز ممکن است.
مجموعه جنگ الکترونیک «یاسترب ۱.۰» اکنون در حال گذراندن آزمایش‌های میدانی است؛ این سامانه در هفته‌های آینده باید با اعزام به خط مقدم نبرد، در شرایط نبرد واقعی قرار گرفته و بر اساس عملکرد وی در شرایط نبرد، درباره زمان رونمایی رسمی از آن تصمیم‌گیری شود.
سامانه «یاسترب» در هر دو نسخه، سامانه‌ای فشرده با جرم کم است. می‌توان این سامانه را با سکو‌های مختلف استفاده کرد و سطح تحرک مورد نظر را به دست آورد و همچنین روی پایه‌ها یا سازه‌های ثابت نصب کرد. چنین انعطافی در استقرار یکی از مزیت‌های اصلی آن است.
برای این سامانه قابلیت‌های نسبتاً بالایی اعلام شده است، اما زمان نشان خواهد داد که کدام‌یک از قابلیت‌ها واقعی بوده و در میدان واقعی نبرد نیز قابلیت اجرا دارد. هدف نهایی، اما اعلام نشده سامانه یاسترب بدون شک مقابله با سامانه ماهواره‌ای استارلینک است که اکنون به شکلی گسترده توسط اوکراین استفاده شده و به دقت حملات اوکراین کمک شایان توجهی کرده است.
با این وجود، استفاده از سامانه‌های یاسترب در میدان نبرد و اثربخشی آن دارای ابهاماتی است:
نخستین ابهام درباره اثر بخشی این سامانه، مربوط به قابلیت‌های کانال‌های ماهواره‌ای است. انسداد کامل ارتباطات ماهواره‌ای توسط یک اخلالگر زمینی، ممکن نخواهد بود. سیگنال‌های اخلالگر قادر به ایجاد اخلال در خارج از جو کره زمین نبوده و نمی‌توانند تمامی فرکانس‌های ارتباط ماهواره‌ای را مسدود کنند؛ بنابر این، قابلیت این سامانه به ایجاد کوری موقت برای پهپاد تقلیل می‌یابد، اگرچه این قابلیت نیز به خودی خود ارزشمند است، اما به میزانی اثربخش نخواهد بود که به صورت کامل قادر به نابودی توان پهپادی اوکراین یا بی اثر ساختن قدرت سامانه استارلینک شود.
دومین ابهام درباره اثربخشی این سامانه در جریان جنگ روسیه با اوکراین، مربوط به زمان احتمالی ورود این سامانه به میدان نبرد است؛ اگرچه نسخه «یاسترب ۱.۰» در حال اعزام به آزمایش میدانی است، اما مشخص نیست قادر باشد به شکلی بی‌نقص به وظایف خود عمل کند. در صورت بروز هرگونه اشکال در عملکرد این سامانه، زمان بازگشت سامانه «یاسترب ۱.۰» از فرایند زمان‌بر اصلاح و تعمیر، نامشخص است. نسخه پیشرفته‌تر این سامانه موسوم به «یاسترب اس» نیز تا رسیدن به مرحله آزمایش زمانی طولانی را پیش‌رو دارد.
از سوی دیگر، خود این سامانه از حملات متقابل مصون نیست؛ موقعیت این سامانه به راحتی قابل شناسایی بوده و در برابر حملات سایبری و جنگ الکترونیک و همچنین حملات پهپادی آسیب‌پذیر است.
روسیه پیش‌تر نیز چندین سامانه گوناگون را برای مقابله با حملات پهپادی اوکراین وارد چرخه نبرد کرده بود که قادر به برآورده کردن انتظارات نبودند، مشخص نیست که این سامانه بتواند قدرت پهپادی اوکراین را با مشکل مواجه کرده و این مزیت را به شکلی اثربخش از کی‌یف سلب کند.
با این وجود، اگر سامانه‌های «یاسترب ۱.۰» و «یاسترب اس» بتوانند در آزمایش‌ها و همچنین در میدان نبرد عملکرد مناسبی را از خود به نمایش بگذارند، اصلی‌ترین نقطه قوت اوکراین در جنگ با روسیه تا حد زیادی توانایی اثرگذاری خود را از دست داده و دست کی‌یف را در مقابله موثر با روسیه بیش از پیش خالی خواهد کرد.
انتهای پیام/ 999
