روایت مسعود دهنمکی از حاشیه‌های «اخراجی‌ها» و دیدار با رهبر شهید انقلاب
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، «مسعود دهنمکی»، کارگردان سینما و تلویزیون، نویسنده و پیشکسوت دفاع مقدس، در مراسم سالگرد شهیده مرضیه حدیدچی (دباغ)، یادواره شهدای عملیات والفجر ۴ و سالگرد رحلت خادم‌الشهدا، شهید حاج محمد صباغیان، در قطعه ۲۸ گلزار شهدای بهشت زهرا (س)، با اشاره به حواشی ساخت و اکران فیلم سینمایی «اخراجی‌ها» اظهار داشت: سخن گفتن درباره شهدا از یک سو آسان و از سوی دیگر دشوار است؛ زیرا گاهی میان آنچه مخاطب انتظار دارد بشنود و آنچه واقعیت دارد، فاصله ایجاد می‌شود.
وی با بیان اینکه ساخت فیلم «اخراجی‌ها» با واکنش‌ها و حاشیه‌های فراوانی همراه بود، افزود: حتی برخی از نیرو‌های حزب‌اللهی به ساخت مستند‌هایی علیه این فیلم روی آوردند و با مراجعه به خانواده‌ها و اطرافیان شهدا تلاش کردند ثابت کنند شخصیت‌هایی که در فیلم به تصویر کشیده شده‌اند، در واقعیت وجود نداشته‌اند. در مقابل، روزنامه نیویورک‌تایمز با انتشار مطلبی درباره این فیلم، عنوان کرد که «اخراجی‌ها» محاسبات آمریکا درباره نسل جوان ایران را برهم زده است.
دهنمکی ادامه داد: در آن تحلیل آمده بود که آمریکایی‌ها تصور می‌کردند اگر جنگ دیگری رخ دهد، تنها رزمندگان سالخورده و کهنه‌سربازان دوران دفاع مقدس برای دفاع از کشور به میدان می‌آیند؛ اما استقبال گسترده مردم از فیلم و حضور میلیون‌ها نفر در سینماها، نشان داد که نسل‌های مختلف همچنان می‌توانند در دفاع از ایران کنار یکدیگر قرار بگیرند. حتی در زمان اکران فیلم، تماشاگران در سینماها سرود «ای ایران» را هم‌خوانی می‌کردند.
این کارگردان با اشاره به پیام فیلم «اخراجی‌ها» برای جامعه امروز گفت: پیامی که آن فیلم در زمان خود داشت، همچنان برای جامعه ما موضوعیت دارد. گاهی کم‌توجهی برخی مسئولان و حتی فعالان فرهنگی و هنری به واقعیت‌های دفاع مقدس موجب می‌شود تصویری ناقص از آن دوران ارائه شود؛ در حالی که امام خمینی (ره) از جبهه به‌عنوان دانشگاه انسان‌سازی یاد کردند و شهید چمران نیز معتقد بود با نواخته‌شدن شیپور جنگ، مرد از نامرد شناخته می‌شود.
وی با طرح این پرسش که چه کسانی در جبهه‌ها ساخته و متحول شدند، خاطرنشان کرد: در دوران دفاع مقدس، افرادی با پیشینه‌ها و شرایط اجتماعی متفاوت به جبهه رفتند؛ برخی از آنان پیش از حضور در جبهه، زندگی و رفتار متفاوتی داشتند، اما در فضای جبهه دچار تحول شدند. پس از ساخت «اخراجی‌ها» نیز ده‌ها فیلم، کتاب و اثر فرهنگی درباره این موضوع تولید شد و ابعاد دیگری از واقعیت‌های دفاع مقدس مورد توجه قرار گرفت.
دهنمکی با اشاره به مخالفت برخی فرماندهان و افراد با اکران این فیلم گفت: حتی در مقطعی برخی از فرماندهان جنگ درصدد جمع‌آوری امضا برای جلوگیری از نمایش فیلم بودند و معتقد بودند شخصیت‌هایی از جنس کاراکتر‌های «اخراجی‌ها» در جبهه‌ها حضور نداشته‌اند یا اگر هم بوده‌اند، بیشتر به برخی محله‌های تهران تعلق داشته‌اند.
وی در ادامه به خاطره‌ای از شهید حسین همدانی اشاره کرد و گفت: شهید همدانی در جمعی از فرماندهان لشکرها، در پاسخ به انتقاد‌ها از فیلم، گفته بود افرادی که در «اخراجی‌ها» به تصویر کشیده شده‌اند، در مقایسه با کسانی که او در جبهه‌ها می‌شناخته، نمونه‌های بسیار ملایمی هستند.
این کارگردان با نقل خاطره‌ای از شهید همدانی درباره حضور تعدادی از زندانیان در جبهه‌ها افزود: به گفته وی، در روز‌های آغاز جنگ، در ایلام زندانیانی حضور داشتند که برخی از آنها به اتهام قتل، قاچاق و ارتکاب جرائم سنگین به اعدام محکوم شده بودند. با آغاز جنگ، شهید همدانی به میان آنان رفت و درباره شرایط کشور و حمله دشمن سخن گفت و اعلام کرد هرکس تمایل دارد، می‌تواند برای دفاع از کشور همراه نیرو‌ها به جبهه برود. شماری از این زندانیان داوطلبانه به جبهه رفتند، در قالب یک یگان سازماندهی شدند و تعدادی از آنان نیز به شهادت رسیدند.
دهنمکی تأکید کرد: آنچه در «اخراجی‌ها» به تصویر کشیده شد، تنها بخشی از این واقعیت‌ها بود و فیلم نیز قرار نبود مستندی تاریخی باشد. این اثر با الهام از شخصیت‌ها و خاطرات دوران دفاع مقدس ساخته شد و بعد‌ها نیز بخشی از خاطرات شخصی خودم در کتاب «آدم باش» منتشر شد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه‌های شخصی و خانوادگی‌اش پیش از انقلاب و دوران دفاع مقدس اظهار داشت: من نیز از همان جنس شخصیت‌هایی هستم که در «اخراجی‌ها» به تصویر کشیده شدند. در کتاب «آدم باش» خاطراتی از دوران کودکی تا پایان جنگ را روایت کرده‌ام؛ خاطراتی که بخشی از آنها به فضای خانوادگی و اجتماعی دوران پیش از انقلاب بازمی‌گردد.
دهنمکی با بیان اینکه در خانواده‌ای با پیشینه‌های فکری و اعتقادی متفاوت رشد کرده است، به تفاوت دیدگاه پدر و پدربزرگ خود اشاره کرد و گفت: پدرم از نظامیان دوران رژیم پهلوی بود و در خانه ما هنگام پخش سرود شاهنشاهی و اخبار آن دوران، رعایت تشریفات و احترام به تصویر شاه الزامی بود؛ در مقابل، پدربزرگم از افراد مذهبی و شناخته‌شده تبریز بود.
وی افزود: در نخستین روز‌های انقلاب، پدرم از من خواست میان او و امام خمینی (ره) یکی را انتخاب کنم و من امام را انتخاب کردم. این موضوع به اختلاف خانوادگی انجامید و مدتی از خانه دور شدم. با این حال، پس از مجروحیت من در عملیات والفجر ۸ و بستری‌شدن در بیمارستانی در اصفهان، پدرم با وجود اختلاف‌های گذشته به عیادت من آمد.
این نویسنده و کارگردان ادامه داد: پدرم نظامی بود و خود را به سوگندی که برای وفاداری به نظام وقت خورده بود، متعهد می‌دانست؛ اما به گفته خودش، برای اینکه در جریان انقلاب در برابر مردم قرار نگیرد، به روستایی تبعید شد تا در تهران و تبریز با مردم مواجه نشود. بخشی از این خاطرات را در کتاب «آدم باش» آورده‌ام؛ هرچند هنوز هم برای اینکه پدرم کتاب را کامل بخواند، ملاحظاتی دارم.
دهنمکی با اشاره به ارسال کتاب «آدم باش» و نسخه‌ای از فیلم «رسوایی ۲» برای رهبر معظم انقلاب گفت: پس از ارسال این آثار، از دفتر ایشان برای دیدار دعوت شدم. در آن جلسه، رهبر معظم انقلاب درباره کتاب صحبت کردند و فرمودند که معمولاً وقتی کتابی به دستشان می‌رسد، آن را از ابتدا تا انتها می‌خوانند و در این فاصله سراغ کتاب دیگری نمی‌روند؛ اما پس از خواندن چند صفحه از «آدم باش»، کتاب قبلی را کنار گذاشته و مطالعه این اثر را ادامه داده‌اند.
وی افزود: رهبر معظم انقلاب کتاب را اثری شیرین و جذاب توصیف کردند و از من درباره وضعیت سیاسی پدرم پرسیدند. در پاسخ، با لحنی طنزآمیز گفتم پدرم در مجموع شما را کمی بیشتر از شاه دوست دارد؛ البته معلوم نیست اگر شرایط بازگشت به گذشته فراهم شود، نظرش چه باشد. این پاسخ موجب خنده ایشان شد.
این کارگردان با اشاره به علاقه رهبر معظم انقلاب به آثار سینمایی و مکتوب خود گفت: ایشان در آن دیدار از من خواستند درباره عملیات‌هایی که در آنها حضور نداشته‌ام نیز بنویسم و تأکید کردند که می‌توانم از شنیده‌ها و روایت‌های دیگران استفاده کنم. همچنین به این نکته اشاره کردند که گاهی برای تولید آثار فرهنگی هزینه‌های بسیار زیادی صرف می‌شود، اما مخاطب چندانی پیدا نمی‌کنند؛ در حالی که برخی آثار با امکانات محدودتر، مورد استقبال مردم قرار می‌گیرند.
وی در ادامه به فیلم «رسوایی ۲» و واکنش‌ها به آن پرداخت و اظهار داشت: این فیلم با موضوع آسیب‌های اجتماعی و پیامد‌های بی‌توجهی به هشدار‌ها ساخته شده بود، اما با انتقاد‌ها و محدودیت‌هایی مواجه شد. در جریان دیدار با رهبر معظم انقلاب، ایشان درباره این اثر نیز صحبت کردند و گفتند منظور سازنده از طرح برخی مسائل و نقد‌ها را متوجه شده‌اند.
دهنمکی با اشاره به یکی از جملات رهبر معظم انقلاب در آن دیدار گفت: ایشان فرمودند: «ولی اگر قرار باشد شما هم نقد کنید، پس کی از من دفاع کند؟» من نیز توضیح دادم که هدف فیلم، دفاع از آرمان‌هایی بوده که خود ایشان درباره آنها هشدار داده‌اند. به گفته وی، در این فیلم تلاش شده بود با زبان نمادین، پیامد‌های فاصله‌گرفتن مردم و مسئولان از آرمان‌های امام خمینی (ره) به تصویر کشیده شود.
وی افزود: در بخشی از فیلم، نشانه‌ها و نماد‌هایی از جمله زلزله، پرواز هواپیما و عدد ۵۹۸ به کار رفته بود تا به مخاطب درباره پیامد‌های بی‌توجهی به هشدار‌ها و آرمان‌ها توجه داده شود. با این حال، برخی از منتقدان سینمایی و حتی تعدادی از نهاد‌های فرهنگی، برداشت‌های متفاوتی از فیلم ارائه کردند و به آن واکنش منفی نشان دادند.
این پیشکسوت دفاع مقدس در بخش دیگری از سخنانش بار دیگر به حواشی «اخراجی‌ها» و شخصیت‌های واقعی الهام‌بخش آن اشاره کرد و گفت: رهبر معظم انقلاب درباره برخی برداشت‌های نادرست از شخصیت‌های فیلم و سوءاستفاده جریان‌های مخالف از این موضوع هشدار داده بودند و تأکید داشتند که باید میان شخصیت‌های متفاوتی که در جامعه و تاریخ معاصر حضور داشته‌اند، تمایز قائل شد.
دهنمکی با نقل مضمون سخنان رهبر معظم انقلاب درباره تفاوت شخصیت‌هایی همچون طیب و شعبان بی‌مخ اظهار داشت: در این نگاه، باید مراقب بود که شخصیت‌های متحول‌شده و افرادی که مسیر زندگی خود را تغییر داده و در خدمت انقلاب و دفاع از کشور قرار گرفته‌اند، با دیگر افراد دارای پیشینه‌های متفاوت یکسان معرفی نشوند.
وی خاطرنشان کرد: در دوران دفاع مقدس، افرادی از طبقات و گروه‌های اجتماعی مختلف به جبهه رفتند و برخی از آنان در این مسیر متحول شدند. باید این واقعیت را به‌درستی روایت کرد و اجازه نداد دیگران از برخی سوءبرداشت‌ها برای تحریف واقعیت‌های آن دوران استفاده کنند.
آیین یادبود بانوی مجاهد انقلاب اسلامی، «مرضیه حدیدچی (دباغ)» به مناسبت سالگرد عملیات والفجر ۴ و سالگرد خادم شهدا، «حاج محمد صباغیان» با حضور خانواده‌های شهدا و علاقه‌مندان به فرهنگ ایثار و شهادت در قطعه ۲۸ گلزار شهدای بهشت زهرای تهران برگزار شد.
این مراسم به همت گروه تحقیقاتی «فتح‌الفتوح» و «راوی بهشت» در مجاورت مزار شهدای عملیات والفجر ۴، صحن والفجر، معبر کانی‌مانگا (مزار شهیده ناهید فاتحی) برگزار گردید.
انتهای پیام/ 122
