ترکیه و هند: عوامل دوری و امکان نزدیکی

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس - «الکساندر گریگوریف» پژوهشگر و تحلیلگر مسائل بین‌الملل؛ سال گذشته، یکی از اندیشکده‌های آنکارا برای اولین بار کنفرانسی درباره روابط ترکیه و هند برگزار کرد که با حضور کارشناسان و مقام‌های دو کشور همراه بود. فضای حاکم بر این کنفرانس کاملاً خوش‌بینانه بود؛ مقامات دو کشور با اشاره به حمایت هند از ترکیه در «جنگ استقلال» و وجود واژه‌های مشترک در دو زبان مانند "hava" به معنی هوا و "kısmet" به معنی سرنوشت، بر اشتراکات تاریخی و فرهنگی تأکید کردند.

هدف این کنفرانس، تقویت روابط دوجانبه‌ای بود که روندی بسیار نامتوازن داشته‌است. هر دو کشور به عنوان اقتصاد‌های در حال رشد و قدرت‌های نوظهور، با وجود روابط سیاسی خنثی ناشی از مواضع رهبرانشان، تجارت دوجانبه خود را گسترش می‌دهند. با این وجود، روابط نزدیک اردوغان با جهان اسلام و پاکستان، به هیچ وجه با مشارکت عمیق هند و رژیم صهیونیستی که توسط نخست‌وزیران دو طرف دنبال می‌شود همخوانی ندارد.

بر اساس اطلاعات موجود، این کنفرانس آنقدر موفق بود که به گفته چندین منبع، باعث نگرانی در «اسلام‌آباد» شد. اما بلافاصله پس از آن، همه چیز تغییر کرد.

حمله تروریستی سال گذشته در کشمیر که به قیمت جان ۲۶ نفر تمام شد و درگیری‌های متعاقب هند و پاکستان، آنکارا را مجبور به انتخابی کرد که کاملاً قابل پیش‌بینی بود.

پس از آنکه آنکارا به صورت لفظی از پاکستان در مقابل عملیات «سَندور» هند که با هدف تأسیسات مرتبط با گروه‌های رادیکال در بخش پاکستانی کشمیر انجام شد حمایت کرد، تنش در روابط هند و ترکیه افزایش یافت. رسانه‌های هندی ترکیه را به عنوان یک دشمن ترسیم کرده و آن را به ارسال تجهیزات نظامی و نیرو‌های کمکی به اسلام‌آباد متهم ساختند. آنکارا ادعا کرد که کمک اضافی در کار نبوده و روابط دیرینه دفاعی بین دو کشور کاملاً مشخص است. ترکیه و پاکستان دهه‌هاست که مشارکت نظامی داشته و یکدیگر را متحدان راهبردی می‌دانند.

آنکارا خواستار تحقیقات مشترک برای کشف حقایق مربوط به حمله کشمیر شد و با «برادران پاکستانی» خود اعلام همبستگی کرد.

با انتشار انتقادات فزاینده علیه ترکیه در رسانه‌های هندی، موجی از تحریم‌های گردشگری و کمپین‌هایی علیه شرکت‌های ترکی شکل گرفت. در «دهلی نو» مجوز کار شرکت ترکی «جلببی ایرپورت سرویسز ایندیا» که خدمات ۹ فرودگاه از جمله دهلی، بمبئی و بنگلور را بر عهده داشت، به بهانه مسائل امنیت ملی لغو شد. در ادامه، شرکت هواپیمایی «ایر ایندیا» اعلام کرد که قصد دارد وابستگی خود را به شرکت ترکی «تکنیک» برای تعمیر و نگهداری هواپیما‌های پهن‌پیکر کاهش دهد.

بر اساس آمار وزارت فرهنگ ترکیه، تعداد گردشگران هندی در سال ۲۰۲۵ با کاهش ۲۵ درصدی از ۳۳۰ هزار نفر به ۲۵۰ هزار نفر رسید.

این «یخبندان» در روابط دو کشور حدود یک سال به طول انجامید و سپس یک «گرم شدن نسبی» رخ داد. فروردین گذشته، هندی‌ها به طور غیرمنتظره‌ای ترکیه را به دوازدهمین دور مشورت‌های سیاست خارجی دعوت کردند. آنکارا «برییس اکینجی» معاون وزیر امور خارجه را به عنوان رئیس هیئت همراه به این نشست فرستاد. به گفته مقامات ترک، این سفر بسیار خوب پیش رفت و طرفین نسبت به حفظ گفتگوی سازنده ابراز علاقه کردند.

یکی از عواملی که به ازسرگیری مذاکرات کمک کرد، تصمیم ترکیه در سال گذشته مبنی بر واکنش نشان ندادن به برخی اظهارات احساسی نمایندگان پارلمان هند و محدودیت‌های اعمال‌شده بود.

به گفته منابع آنکارا، پس از آغاز جنگ منطقه‌ای ایران، هند به طور جدی‌تری به قابلیت اطمینان مسیر‌های ترانزیتی اندیشید. در سال ۲۰۲۳، دولت مودی مفهوم کریدور اقتصادی هند-غرب آسیا-اروپا (آی‌ام‌ای‌سی) را مطرح کرد که از طریق دریا به امارات متصل می‌شد و سپس از طریق زمین از عربستان، اردن و رژیم صهیونیستی عبور می‌کرد. آنکارا این پروژه را تلاشی برای دور زدن ترکیه دانست و از پیشنهاد رقیب عراقی موسوم به «راه توسعه» حمایت کرد. از سال ۲۰۲۳ و با افزایش تنش‌ها بین امارات و عربستان، پروژه «آی‌ام‌ای‌سی» در هاله‌ای از ابهام فرو رفت.

در همین حال، ترکیه خود را به عنوان یکی از بازیگران کلیدی «کریدور میانی» (اتصال شرق آسیا به اروپا از طریق خزر و قفقاز) معرفی می‌کند. مقامات هندی اعلام کرده‌اند که به پروژه‌های جدید اتصالی، از جمله این پروژه جاه‌طلبانه، برای تنوع‌بخشی به مسیر‌های تجاری علاقه‌مندند.

با این وجود چالش اصلی میان روابط دو کشور این است که ترکیه بر موضع خود در قبال «مسئله کشمیر» پافشاری کرده و معتقد است هند کنترل غیرقانونی بر این منطقه با اکثریت مسلمان داشته و باید به کشمیری‌ها حق تعیین سرنوشت از طریق همه‌پرسی داده شود. «رجب طیب اردوغان» از ذکر این موضوع در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۲۴ خودداری کرد که اقدامی نمادین برای دلجویی از هند بود. اما بحران سال گذشته باعث تغییر موضع‌گیری رسمی رهبر ترکیه شد. اردوغان در هشتادمین مجمع عمومی سازمان ملل گفت: ما خواستار حل مسئله کشمیر از طریق گفت‌و‌گو و مبتنی بر قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل و آرمان‌های خواهران و برادران کشمیری خود هستیم.

به عقیده مقامات هندی، اگر آنکارا موضع عمومی خود را در این موضوع تعدیل کرده و رویکردی متعادل‌تر و دیپلماتیک‌تر در پیش گیرد، می‌تواند به فعال‌تر شدن دیالوگ کمک کند. در حال حاضر، امکان تبادل دیدار‌ها در سطوح بالاتر در حال بررسی است اما تا عادی‌سازی کامل روابط، راهی طولانی و پرپیچ و خم باقی مانده است.

انتهای پیام/ ۹۹۹